— 470 — 



Et ratio potest esse quia si sensus sentit se, ergo et suam operationera. Consequentia 

 patet, quia est difficilius quod sensus se cognoscat, quam suam operationem , quia 

 est maior reflexio cognoscere se. Autecedens probatur , quia sentio me sentire, imo 

 hoc non potest esse nisi per unam eteamdem virtutem, ergo etc.; et confirmatur quia 

 Aristoteles in tertio huius, textu commenti noni, dìcit quod intellectus possibilis se in- 

 telligit, quando, intelligendo alterum, illud alterum fit ipse intellectus; sed si baec ratio 



Ch. 119 recto vai et, valet etiam de sensu, quia sensatum fit ipsum sensitivum, et ita, sentiendo 

 sensatum, sentiet se ipsum. Item est ratio Aristotelis quia unusquisque cognoscit se 

 videre. Vel ergo hoc est per visum, vel non. Si primum, habetur intentum; si se- 

 cundum, scilicet quod cognoscatur ab alia virtute, quaero de illa alia; vel ergo pro- 

 ceditur in infinitum, vel aliquis sensus cognoscit suam operationem, quare et primus, 

 quia melius est resecare in principio, quam in fine. 



In oppositum est sententia Alexandri, Me in Paraphrasi de anima, ubi bene con- 

 cedit hoc de intellectu, non de sensu; et etiam Themistius in fine hujus capitis dicit 

 quod etsi supra dictum sit quod sensus cognoscit suam operationem, non tamen est 

 verum. Et etiam Averroes in textu commenti centesimitrigesimisexti dicit hoc, et omnes 

 latini in hoc conveniunt, sed quid plus ? Aristoteles ipse in De somno et vigilia huius 

 est sententiae, sed licet hoc sit verum, tamen ratio non est adducta prò hoc, ideo 

 est inquirenda ratio de hoc. Alexander adducit liane rationem quia sentire consistit 

 in pati, sed sensus non potest 'moveri, nisi a suo obiecto ; sensatio autem non est 

 suum obiectum, ergo non potest moveri ab ea, quave nec eam sentire; quae ratio vi- 

 detur frivola, quia Aristoteles videtur solvere hanc rationem, primo negando assum- 

 ptum quia lux et tenebrae videntur, non tamen sunt color. Aliam responsionem dat 

 Philosophus quod visio visus quoquomodo est colorati (?). Themistius autem hic in octavo 

 commento nude protulit hanc quaestionem sine ratione, et etiam in De somno et vi- 

 gilia. Averroes adducit considerationem. Dicit ipse: si oculus sentiret visionerà, idem 

 ageret in se ipsum respectu eiusdem; quia prò quanto reciperet visionem esset patiens, 

 quia ageret in eum visio, et prò quanto ipse visus esset, cognitus esset agens in seip- 



Cb. 119 verso sum, quae ratio videtur dubia. Primo, si teneamus quod sensatio realiter differat a 

 specie sensibili, ut multi Averroistae tenent, haec ratio non poterit stare, quia idem 

 sensus esset agens et patiens: agens prout producit sensationem, patiens prout recipit 

 speciem sensibilem. Sed vos dicetis illa non est opinio Averrois, sed contra quod de 

 intellectu possibili dicemus; qui intelligit suam intellectionem, et tamen haec ratio 

 est contra hoc de hoc intellectu; quum si intelligeret se, idem esset activum et pas- 

 sivum. Si vero dicas hoc non inconvenire de intellectu quia datur intellectus agens, 

 pari ratione dicam quod datur sensus agens, et dicam quod sensus potest sentire se, 

 et cum dicitur idem esset activum et passivum, dico quod non inconvenit secundum - 

 diversas considerationes; nam sensus ut est passivus, non intelligit se, sed ut est act.i- 

 vus, et per speciem sensibilem; sic et intellectus, qui ut est in potentia non potest se 

 intelligere, sed ut informatus speciebus aliorum; et sic idem potest (se) movere, non 

 primo: imo Averroes in quarto Coeli tenet quod elementum potest movere se secun- 

 dum diversas rationes; similiter et ego dicam quod sensus potest sentire se, non ut 

 passivus sed ut activus est per suam speciem. Ideo latini adducunt aliam respon- 

 sionem, quia nulla virtus materialis super se ipsam reflectitur ex libro De causis; 



