— 488 — 



alterimi est unicum? Item ex alio, cum dicit quod si intellecfcus non esset unus, quo 

 modo discipulus addisceret a magistro? Non enim addiscimus aliquid nisi sit aliquod 

 commune nobis et magistro. Quod ista sit mens Averrois est clarum, licet ego audi- 

 verim esse quemdam venerabilem doctorem senensem qui tenet de mente Averrois 

 animam esse plurificatam; quod evenit quia in dies novae opiniones insurgunt. Istud 

 tamen voluit Averroes, ut manifeste apparet. Quod autem senserit Aristoteles dicemus 

 in opinione Christianorum. Sed tunc restat difficultas, et est comunis ambabus opi- 

 nionibus praedictis, quia si anima est aeterna, non per corpus sed per (se) stans, tunc 

 liabebit se ad hominem sicut gubernator ad navim, et motor ad motum, non sicut 

 forma ad subiectum; quare non erit forma per quam homo est homo. Item esto quod 

 sit immaterialis, quomodo est possibile quod unum nunc districtum a quocumque alio 

 sit in toto mundo? Ideo posteriores Averroistae videntes hoc, dixerunt quod anima (est), 

 in quo est forma, non vera sed assistens tantum, sicut rex in regno ; et dicunt non 

 inconvenire hoc in formis abstractis, sicut dicunt philosophi quod Deus est ubique. 

 Unde poeta dixit: Jovis omnia piena. Et istud de mente Averrois tenuit Albertus, 

 Thomas, Aegidius, Scotus, Gregorius Arimiuiensis, Johannes de Gandavo. 



Sed ista opinio non est intelligibilis nec ad mentem Averrois, ut aliqui propter 

 rei difficultatem tenaerunt, et propter verba in commento 11° huius secundi, cum dicit: 

 nondum est manifestimi utrum (anima) sit in homine, sicut nauta in navi. In multis 

 etiam locis dicit quod est forma separata. 



Primum quod dixi probatur; si enim anima intellectiva non est forma intrinseca ho- 

 Ch. 141 recto mini per quam homo est homo, tunc nullus homo formaliter intelligeret, ex eo quod non 

 est forma nostra. Item ego experior me intelligere et scire propositiones universales, qua- 

 les non facit cogitativa. Item est argumentum Thomae quod tunc homo non intelligeret; 

 quod si fingas fabulam Joannis quod homo, prò aggregato (sic) ex corpore et intellectu, 

 intelligit, sed non prò composito tantum, tunc, in simili, aggregatimi ex oculo et muro 

 videret, quoniam ita se tenet murus ad oculum sicut corpus ad animam; nec ista est mens 

 Thomae, commento 27° et 28°, dicentis intellectum agentem esse formam et essentiam 

 nostram. Primo secundum Averroem homo est intellectus agens, ipse autem intellectus 

 agens est pars animae nostrae. Item non est mens Averrois ista. Videte vos quanta com- 

 prehendimus in quaestione ista; ipse enim in commento primo huius tertii, aperte dixit quod 

 per animam intellectivam distinguitur homo ab omnibus aliis speciebus, eadem enim sunt 

 principia differendi et essendi.Item in commento 36° tertii huius, dicit Averroes quod non 

 est movens tantum, sed et forma. Item in commento 36° dicit quod ita se habet anima 

 ad hominem sicut Intelligentia ad orbem; sed Intelligentia dat esse orbi; ergo et auima 

 homini. Quod autem Intelligentia det esse orbi probatur, quoniam Averrois, capitulo 

 primo De substantia orbis, dicit quod prius Intelligentia unitur coelo quam dispositiones 

 et accidentia coeli, ut quantitas, figura, et alia accidentia quae sunt in eo; quod si 

 Intelligentia uniretur coelo, tantum ut motorem eam praesupponeret. Coelum esset quan- 

 tum et figuratimi, quia nihil movetur nisi corpus: si ergo Intelligentia tantum moveret 

 coelum, opus esset orbem prius esse quantum, quam motum ab Intelligentia. Item 

 primo Coeli, textu commenti 95°, dicit quod dubium est an orbis per aliquid alterum 

 sit sensibilis et intelligibilis, et dicit quod sic: imo de se est tantum in pura potentia, 

 imo aliqui volunt quod orbis de se sit in pura potentia ex ilio loco : imo 2° Coeli 



