— 489 — 



textu commenti 3' Iiitelligentia verius unitur (ei) quam materiae forma; quomodo au- Ch. 141 verso 

 tem hoc esset nisi Intelligentia daret esse orbi? Istam sententiam dicit Thomas; Al- 

 bertus, et isti alii imponuot hoc Averroi, et istud ei ascripserunt, quia viderunt quod 

 altera potentia, scilicet quod (quam?) intellectus, det esse, videtur magis impossibile. Cum 

 vero dicis Averroem dicere quod intellectus est abstractus, intelligit quod non est edu- 

 ctus de potentia materiae. Sed tunc augetur difficultas: si anima perse stat et etiam 

 corpus, quomodo ex duobus entibus in actu fit per se unum? de coelo et Intelligentia 

 hoc salvare non est difficile insequendo Averrois verba, quia Intelligentia est quae dat esse 

 actu orbi; quoniam ibi textu commenti 95' dicit quod orbis, seclusa Intelligentia, non 

 est nisi in potentia, nec intelligibilis, sed tantum sensibilis; et ideo fit unum, quia unum 

 est actu alter (alterum?) in potentia (?). Sed in nomine est difficilius, quia in homine est 

 cogitativa quae est constituens hominem in specie. Alias ego dixi quod anima intelle- 

 ctiva realiter est idem quod sensitiva, et quod sensatio corrumpitur quoad potentiam 

 tantum, sicut est sententia Thornae. Marsilius vult hanc sententiam PlatOnis; et tunc 

 multa possumus ex hoc solvere. Sed est durum ponere in intellectu abstracto has po- 

 tentias esse, et non assevero hoc, quoniam nullus dixit ante me , et quomodo hae po- 

 tentiae possint fundari in anima. Aliud notabile est quia Intelligentia est vera 

 forma in orbe: quod autem aliqui dicunt quod materia coeli est in pura potentia, hoc 

 non puto verum esse, imo Averroes in De substantia orbis, cap. ultimo, dicit quod ma- 

 teria coeli est media inter materiam, hoc est puram potentiam, et actum purum; et octavo 

 Metaphysicorum textu commenti 12': non habent aeterna materiam talem qualem ge- 

 nerabilia habent. Sed quoniam auctoritates possunt glosari, induco rationes, (ex quibus 

 hanc) quae olim concurrenti meo fuit diffìcilis: quia si materia coeli esset ens in pura poten- 

 tia, ergo coelum cum Intelligentia non esset per se motum, quia esse quod per se mo 

 vetur dividitur in partem per se moventem et per se motam; pars per se movens est Ch. 142 recto 

 Intelligentia, pars per se mota est orbis, quae per se, si est in pura potentia, non po- 

 terit resistere Intelligentiae, unde non erit motus. 



Ad hanc rationem isti respondent negando primam compositionem, quoniam in coelo 

 pars per se movens est Intelligentia, pars per se mota est materia coeli una cum eius 

 forma. Sed si ista responsio esset vera, maxime in via Averrois, tunc in elemento esset 

 pars per se movens et per se mota, quoniam forma elementi esset per se movens et 

 compositum esset per se motum, quod tamen est contra Averroem 4.° Coeli, textu 

 commenti 22.' et in aliis locis. Sed tunc tu dices: si materia coeli esset aliquid ens 

 in actu, non posset fieri unum per se cum Intelligentia, sicut dicit Averroes primo 

 Physicorum commento 63°; et ideo dico quod ex anima intellectiva et corpore infor- 

 mato per cogitativam fit per se unum, quia cogitativa non est hominis essentia per se 

 complens, sed adhuc corpus tale est in potentia ad intellectum; et si dicitur ex primo 

 capite De substantia orbis: impossibile est idem habere duo esse, dico quod est verum 

 de duobus esse ultimatis, et aeque perfectis. Vel dicitur aliter quod hoc non intervenit 

 si unum sit eductum de potentia materiae, alterum non; sed tunc est angustia, quia 

 omnium hominum esset idem esse, nec Socrates a Platone distingueretur, eadem enim 

 sunt principia essendi, et distinguendi. Sed ista (positio) Averrois potest persuader! ex eo eh. 142 verso 

 quod Christiani etiam tenent quod in homine sit una tantum anima iudicialis, tota in 

 toto et tota in qualibet parte, ut quod tota sit in manu, tota in pedo. Sic ergo dico quod 



Parte terza — Vol. III. 0 — Serie 2. a 62 



