— 509 — 



secundum actum, cura sensus exteriores non possint conoscere substantiara, quia sensur; 

 non se profundat usque ad subiectum rei, nec etiam phantasia poterit substantiam 

 cognoscere. 



In hac quaestione sunt nonnullae opiniones Joannis cum quo sunt omnes fere Aver- 

 roistae; putant substantiara intelligi per propriam speciem, et confìrmatur hoc ex dicto 

 Averrois, secondo buius, textu commenti 163 1 , ubi dicit quod cogitativa recipit intentiones 

 omnium decem praedicamentoiura; quod si cogitativa potest hoc facere quanto magis in- 

 tellectus! Quomodo autem phantasia cognoscat substantiam et non sensus exteriores, de 

 hoc sunt diversae opiniones. Aliqui dicunt quod sensibile producit speciem suam et 

 cum sua specie est immixta species substantiae, et primo producit eam in sensu exte- 

 riori, deinde in communi, demum in phantasia, et dicunt quod species substantiae, licet 

 sit in sensu particulari aut communi, ipse tamen non cognoscit eam, sed sola phan- 

 tasia inter omnes virtutes eam cognoscit. 



Sed dices: unde est quod species substantiae cognoscitur a phantasia, et non a 

 sensibus intermediis inter eam et sensibile? Dico quod agens non agit nisi in passo 

 bene disposito, et quia alii sensus sunt multum materiales et imperfecii, ideo species 

 substantiae nonest apta nata producere sui notitiam in sensibus aliis a phantasia; quia 

 vero ista est multum spiritualis et perfecta, ideo potest speciem substantiae cognoscere. 

 Alii vero sunt dicentes speciem substantiae non esse in sensu proprio aut communi 

 tamen esse in phantasia. Et si dicatur; unde est quod non est in intermediis sicut in 

 phantasia, dicunt quod simile est de hoc sicut de existimativa in ove quae infert spe- 

 ciem insensatam ex sensata. Ovis enim videndo torvitatem et audiendo vocem in lupo, 

 ex istis speciebus sensatis elicitis, infert speciem inimicitiae quae est insensata ; Ch. 188 recto 

 quia istud videtur dicere Averroes in De sensu et sensato, ubi dicit quod sensus exterio- 

 res cognoscunt (per) corticem, interiorem medullam; pariformiter isti dicunt quod ex sen- 

 sibus exterioribus creatili species substantiae in phantasia. Isti ergo tenent substantiam 

 cognosci per propriam speciem a phantasia, sive modo sit secundum primam opinionem, 

 sive secundum secundam, et tenent uniuscuiusque substantiae materialis esse proprium 

 phantasma. De cogitativa non loquor nunc, quia de ea inferius erit sermo. Iste modus 

 deinde improbatur a quibusdam posterioribus, pluribus rationibus. Sed ego adduco 

 tantum argumentum Scoti quod est tale: data hac positione, tunc quilibet infidelis 

 esset christianus; probo, et suppono'quod illud, quod per propriam speciem cognoscitur, 

 in sui praesentia creat notitiam, et eius absentia non creat cognitionem; sed quia lex (?) 

 per propriam speciem cognoscitur, ideo in sui praesentia creat eius cognitionem, et ex sui 

 absentia non movet virtutem. Sit modo ita quod sit unus sacerdos qui consecret unam 

 Eucliarestiam, tunc infidelis, antequam sacerdos consecraverit eam, cum per se panis 

 cognoscaiur per propriam speciem, species panis potuit movere sensum infidelis quia 

 potuit videre et cognoscere illum esse panem. Deinde vero, quum coDsecrata est, am- 

 plius non est substantia panis, et si prius videbat ibi esse panem et nunc non videat, 

 cum non sit talis substantia, prò certo cognoscet quod, ubi prius fuit panis, nunc non; 

 quare efìiceretur christianus hoc cognoscendo, et sicut ipse tenet (?) quod nulla substantia 

 cognoscatur per propriam speciem, sicut et Deus cognoscitur a nobis ut ex discursu, 

 scilicet ex eo quod (est) ut aliquid quod est primum movens, et quia non est procedere in 

 infinitum in causis efflcientibus essentialiter ordinatis. Sed istud argumentum non Ch. 188 verso 



