— 516 — 



sensus decipiantur circa idem obiectum non contingit, quia (unus) certificat alterum sicut 

 tactus certificat nos de bacillo quod non sit fractus, quum per visum iudicatus est esse 

 fractus. Si ergo ibi dicit Commentator quod certitudo sensibilis non sumitur ab uno 

 sensu, solum quia unus sensus potest decipi circa unum obiectum, sed sumitur cer- 

 titudo ipsius sensus ab omnibus aut pluribus sensibus exterioribus, quia non accidit 

 quod plures sensus decipiantur circa idem obiectum, ita dico ego in proposito quod 

 ex opinione Thomae non tollitur omnis certitudo, quia licet in visione ipsius Abraam 

 contigisset quod unus homo fuisset deceptus, non possemus tamen dicere quod totus 

 populus qui vidit Abraam sit deceptus. Consimiliter quando Christus apparuit disci- 

 pulis et intravit ianuis clausis, non possemus dicere quod hoc fuerit quia ita visum 

 est omnibus apostolis quia cogitabant de ilio; quia licet hoc possemus dicere de 

 uno, quia hoc est satis probabile, non tamen de omnibus apostolis possemus hoc 

 dicere, quia non est credendnm quod omnes, qui erant sexaginta, imaginarent de eadem 

 re, sed unus cogitabat de una et alter de altera re; ideo non possemus dicere quod 

 omnibus illis per eamdem visionem visum sit videre Christum intrare ianuis clausis. 

 Unde recitatur in una epistola Sancti Petri quod cum apostolis suporvenisset Spiritus 

 Sanctus, et loquebatur unusquisque magnalia diversis sermonibus. Credebant apostoli, 

 se esse hebraeos, sed quum unusquisque videret omnes alios eodem modo loqui diversis 

 Ch. 223 recto linguis, certificati sunt omnes se non esse hebraeos, sed hoc esse quia repleti spiriti! 



sancto, et ita cum nostra opinione salvatur veritas legis, salvatur etiam omnis certi- 

 tudo, quia sensus certificant me quod sim in hac cathedra; et tunc ad argumentum 

 dico quod sensatio fit cum sensibile agit in sensum. Dicitur quod Aristoteles loquitur 

 de sensatione quae est actio recta, non de actione reflexa qualis est sensatio quae 

 fit sine ipso sensibili, et ad argumentum supra quod maxime fundatur Gregorius, 

 scilicet: si est sensatio oportet quod sensus moveatur a sensibili, ergo si sensus 

 debet moveri a sensibili, oportet quod sensibile existat in actu, quia omne quod 

 movetur secundum quid, movetur etiam in actu, ergo repugnat quod sit sensatio et 

 sensibile non sit praesens; item Aristoteles infra, in capite de olfactu, dicit nib.il 

 aliud est olfactus, nisi quod olfactibile sit praesens ipsi olfactui et moveat sensum, 

 quare; dico quod primum argumentum nihil est, quia infirmus patitur a vino 

 dulci quod sibi videtur amarum; si ergo fiat istud argumentum: iste aeger sentit et 

 gustat hoc vinum esse amarum, ergo hoc vinum est amarum, clarum est (quod) 

 argumentum non valet. Ita non valet argumentum Gregorii: sensus pàtitur, ergo 

 sensibile est praesens, et in re ad extra; sed sufficit quod, si habet fieri sensatio, 

 quod sensatio existat secundum esse spirituale; si autem habet sentiri sensibile 

 secundum esse reale, oportet, dicit Themistius, quod solvantur tres conditiones, 

 scilicet debita dispositio ex parte organi, et similiter ex parte medii et debita 

 distantia sensibilis a sensu. Sciendum tamen quod, licet sentiamus id quod non 

 est modo dicto, non dicimus tamen tunc quod sentimus, sed dicimus quod videmur 

 sentire; sicut ego cum eram iuvenis delectabar mirum in modum audire sonum ti- 

 biarum, et immorabar per duas vel tres horas ubi sonarent tibiae, dein exibam et 

 ibam domum, et cum eram domi videbar audire sonum tibiarum quia adhuc reser- 

 Ch. 223 verso vabatur species soni tibiarum, et dicebam videor audire quìa sciebam quod non 

 sonabant tibiae ibi, sicut mihi videbatur ; ratio autem quare, verbigratia, dicimus 



