— 529 — 



contrarietatum tangibilium, quare secundum sententiamCommentatoris non tantum sunt 

 duae potentiae tactivae, sed plures quam duae. Quod etiam dixit haec prima opinio Ch. 238 verso 

 de gravi et levi, quod sunt sensibilia commuuia et non percipiuntur nisi mediante 

 motu, non videtur esse ad mentem Aristotelis, quum hoc numquam posuit Aristo- 

 teles, sed ista enumerat inter differentias tangibilium, tamquam obiectum proprium 

 sensus tactus, neque videtur forte necessarium quod percipiatur motus, si debeat gra- 

 vitas et levitas comprehendi: quia si ista duo perciperentur mediante motu, cum motus 

 sit sensibile commune, per quod percipietur ipse motus? Aut enim per sensibile pro- 

 prium, aut per sensibile commune; sed non videtur quod motus percipiatur mediante 

 sensibili proprio, neque mediante sensibili communi. Non videtur ergo quod si debeam 

 grave et leve comprehendere, (oportere) ut motum ipsum comprehendam. Quod autem 

 dixit haec opinio de aspero et levi, quod scilicet reducuntur ad figuram, videtur esse 

 satis tolerabile dictu. Quia ergo haec opinio videtur in multis deficere, ideo altera re- 

 peritili- opinio quae tenet quod potentiae tactivae sunt quatuor, scilicet: prima quae 

 percipit contrarietatem calidi et frigidi, secunda quae percipit contrarietatem numidi et 

 sicci, tertia quae percipit contrarietatem gravis et levis, quarta quae percipit contrarie- 

 tatem duri et mollis. De aspero autem. et de leni non ponitur potentia ab illis quatuor 

 distincta, quae talis contrarietatis sit perceptiva, quia haec aut reducuntur ad figuram, 

 aut ad contrarietatem quae est in humido et sicco, et ideo percipiuntur ab illa po- 

 tentia, quare. 



Aliqui alii, non contenti bis quatuor potentiis tactivis, ponunt unam aliam poten- 

 tiam tactivam, quae attenditur penes dolorem et laetitiam. Ratio autem cur po- 

 nant hanc potentiam tactivam, est quia per tactum cognoscimus delectationem et tri- 

 stitiam, sed non per aliquam potentiam determinatane ista cognoscimus; quia aliquando 

 sentimus delectationem aut tristitiam, et tamen (non) comprehendimus calidum et siccum, eh. 239 recto 

 durum et molle; sicut si quis vestrum pingat papillas mulieris, ex ilio tactu sentietis 

 magnam delectationem, et tamen in tali delectatione non sentietis an id quod tangitis 

 sit calidum, frigidum, aut humidum et siccum, aut grave et leve. Similiter si quis 

 patiatur magnum dolorem sentit maximam tristitiam, et in percipiendo dolorem sentit 

 quanta est (sic), quum nescit an sit calida vel frigida, numida vel sicca; ergo delectatio 

 et tristitia percipiuntur per tactum, et clarum est ad sensum; et cum non percipiatur 

 ab aliqua quatuor potentiarum, videtur esse necessarium ponere quintam potentiam, 

 quae sit delectationis et tristitiae perceptiva. Istam opinionem insequentes inter se 

 diversificati sunt; quia quidam volunt quod haec sit tantum una potentia tactiva di- 

 spersa per totum animai, aliqui vero volunt quod sint duae potentiae, una quae est 

 in membris genitalibus, et haec potentia percipit maximam delectationem, quae possit 

 esse in ipso tactu; delectatio enim quae datur in actu venereo est tanta, ut dixit Divus 

 Hieronimus, ut si angeli coirent, dum essent in concubitu, obliviscerentur de omni- 

 bus rebus. 



Aliqui alii ponunt aliam potentiam tactivam in gutture, et haec perceptiva est 

 delectationis in gustu secundum contemperantiam cibi, in qualitatibus primis, secun- 

 dum quam ipsum cibum est conveniens animali; ista autem delectatio gulae est ibi vere 

 et proprie delectatio, sed non est tanta quanta in venereis. Cum autem istae duae 

 delectationes non sunt in quacumque parte nostri corporis, sed unaquaeque illarum 



Parte tekza — Vol. III. 0 — Serie 2. a 67 



