— 543 — 



quia sensus et sensibile sunfc diversarum rationum, tum quia si in infini tum auge- 

 retur potentia sensitiva, similiter et ipsi sensus poterunt de se sine altero producere 

 sensationes. Quare. 



Secundo modo, accidit quod duo agentia simul concurrant ad eumdem effectum, Ch 25g 

 quorum unum subordinatimi alteri, et est ut agens instrumentale, agens in virtute alte- 

 rius; alterum vero agens est principale. Hoc accidit in scissione lignorum de scindente 

 et securi. Nam Socrat.es, verbigratia, scissor lignorum concurrit, ut agens principale, ad 

 istam actionem quae est scissio, securis vero concurrit ad eamdem actionem, ut agens 

 instrumentale, quod agit in virtute principalis agentis. Isto etiam modo concurrit sol 

 et homo ad productionem hominum, quia sol ut principale agens concurrit, homo 

 vero ut instrumentale et in virtute solis. Isto etiam modo non potest dicere haec 

 opinio quod sensus et sensibile concurrant effective ad sensationem, ponendo seili- 

 cet quod unum horum duorum agentium effective concurrat ut agens principale, et 

 alterum ut instrumentale, quum, si sic, aut sensus concurreret effective, ut agens prin- 

 cipale, et sensibile ut instrumentale motum a sensu et agens in virtute eius; et est 

 maxima fatuitas, quia fatuum est dicere quod coelum aut pars coeli, ut polus arcticus, 

 qui a nobis ita longe abest, concurrat ad visionem motum (sic) a virtute mea visiva, et 

 in virtute oculi mei; aut erit e contra, scilicet sensibile concurret ut principale, sensus 

 vero ut instrumentum: et hoc modo non potest dicere, quia tenet iste quod sensus prin- 

 cipalius concurrat ad sensationem quam ipsum sensibile. Item si ita esset, cognitio 

 esset prior simulacro, quia actio potentiae sensitivae immediatius concurreret ad sen- 

 sationem quam actio ipsius sensibilis, sed actio sensus non est aliud quam cognitio, 

 actio vero obiecti est simulacrum. Quare. 



Tertio modo contingit ut duo agentia effective concurrant ad producendum ali- 

 quem effectum, unum disponendo materiam prò actione alterius, alterum vero indu- 

 cendo formam in materia disposita sibi oblata. Sicut si habeat fabrefieri navis, in ista 

 factione navis, concurrit agens seu artlfex, qui habet secare ligna, ex quibus habet 

 navis constitui; quae cum fuerint secta, alius artifex, machinator et aedificator navium eh. 258 

 compaginat et format navim. Istae antem duae actiones sic se habent quod prima, 

 tempore, praecedit secundam; nam sector lignorum, prius, tempore, secat ligna quam 

 architectus inducat in illis formam navis; sed nec hoc modo potest ista opinio ima- 

 ginari quod sensus et sensibile effective concurrant ad sensationem producendam, quum 

 operationes talium agentium, sic effective concurrentium ad eumdem effectum, sunt ope- 

 rationes diversae, et diversorum agentium, et sic operatio sensibilis esset diversa ab 

 operatione sensus; non ergo concurrerent simul sensus et sensibile ad sensationem, cum 

 sensatio sit sola una operatio, scilicet ipsa cognitio; tamen quasi sic concurrerent sensus 

 et sensibile. Tunc sensibile concurreret dispositive ad sensationem, et sic converteretur 

 ista opinio cum prima opinione, quia tenuit prima opinio quod species sensibilis 

 disponat animam sensitivam ut reducat se de potentia ad actum. Item multoties 

 est imaginatio in oculo, et tamen non est visio, scilicet cum non est intentio ad 

 illud, sed ad aliquid aliud; cum vero advertis, subito fit cognitio et sensatio. Aut 

 ergo aliquid est genitum de novo in imagine, vel intentio ipsius simulacri, vel ali- 

 quid aliud. Non intentionem imaginis, nec aliquid aliud generat sensus in simulacro; 

 quomodo ergo concurrit effective sensus ad sensationem, cum recepto simulacro, nihil 



