—  397  — 
silvestribus  abundantem.  Quinquaginta  inde  Tel  noa  multo  amplius  passuum  millibus,  Plum- 
binum,  insigne  oppidum,  ad  laevam  fertili  sedet  in  colle,  portus  subest,  nec  multarum 
capai  navium,  et  secui'itatis  ambiguae.  Ad  desteram  esiguo  spatio,  Ilva  est,  insula  inexhau- 
stis  Chalvbum  generosa  metallis,  ut  Maro  ait.  Perhibent  qui  longiores  ibi  traxerunt  moras, 
omnia  illic  ad  victum  optime  provenu-e,  denique  post  Sardiniam  amissam,  Pisanarum  opum  140 
illam  praecipuam  sedem  esse.  Haud  procul  inde  Populonia,  Massa  maritima,  Grossetum, 
Telamonis  portus,  an  ab  Aiacis  patre,  an  unde  dictus,  profiteor  me  nescire.  Inde  rursus  ad 
dexteram,  Igilium  insula,  vino  et  marmore  nobilis.  Ad  laevam  Sancti  Stephani,  queni  dicunt, 
et  mox  Portus  Herculeus,  Argentariae  mons  medius.  Post,  Cornetum,  tumtum,  et  spectabile 
oppidum,  gemino  cinctum  muro,  et  ab  alto  colle  maria  longa  despiciens.  Huius  in  finibus  145 
Tarquinii  fnerunt,  olim  civitas,  nunc  nihil  praeter  nudum  nomen  ac  ruinas,  unde  qui  Eomae 
reguarunt,  Tarquinii  prodiere.  Post  hoc  iUa  quae  Civitas  vetus  dicitur,  decem  nisi  fallor 
passuum  millibus  sita  est.  Deinde  quem  Adriani  portum  vocant,  opus  Inter  cuncta  mirabile, 
quod^ne  Inter  septem  illa  famosissima  numeretur,  nibU  sibi  nisi  aetas  et  iactantia  graia 
defuerit.  His  exactis  tiberinae  fances  ad  laevam  sunt,  ad  dexteram  remanente  Sardinia.  Supra  150 
Tiberis  ripam  Ostia  est,  Anci  Marcii  colonia  quarti  Eomanorum  regis,  quam  in  ipso  maris 
fluminisque  confinio  posuit,  ut  ait  Florus,  iam  tum  videlicet  praesagiens  animo  futurum 
nt  totius  mundi  opes  et  commeatus  ilio  velnt  maritimo  urbis  hospitio  reciperentur.  Illic 
sane  cum  fueris,  scito  te  a  regina  urbium  Roma,  non  nisi  duodecim  passuum  millibus  abesse, 
de  qua  si  tam  parvo  in  spatio  loqui  velim,  intolerandae  nimis  audaciae  sim,  cuius  gestis  155 
ac  gloriae  totus  terrarum  orbis  angustus  est,  cuius  nomini  libri  linguaeque  omnes  non  suffi- 
ciunt.  Post  ostia  tiberina.  Caput  Antii  apparet,  ita  enim  vocant  nautae.  Civitas  ibi  Antium 
fuit,  Vulsconun  caput,  quae  cum  multa  olim  bella  cum  Romanis  gessisset,  capta  demum 
et  cum  tota  gente  subacta  est.  Proxime  Astura  est,  inde  mons  praealtus,  cui  carminibus 
potens  Circe  nomen  imposuisse  dicitur.  Ibi  enim,  ut  aiunt,  habitavit  atque  ibi  Ulixis  socios  160 
convertit  in  beluas,  quae  transformatio  quid  mysterii  vellet  nosti.  Locus  est  autem  et  fama 
Celebris  et  scriptorum  ingeniis.  Hinc  ad  dexteram  Pontiae  remanent,-  brevis  insula,  et  olim 
career  illustrium.  Progredienti  tibi  Terracina  nunc,  olim  Anxm-,  primum  aderit,  mox  Caieta, 
nutricis  Aeneae  nomen  servans,  ubi  quo  prosperior  navigatio  sit,  sacrum  Erasmi  tumulum 
adire  non  pigeat,  cuius  opem  multis  iam  in  maritimo  discrimine  profuisse  opinio  constans  165 
est.  Hic  flesus  litorum,  et  pelagi  sinns  ingens,  saltusque  lauriferi  cedriferique  et  odoratum 
ac  sapidum  semper  laete  virentium  nemus  arbuscularum.  In  hoc  tractu  Formiae  seu  For- 
mianum  et  Liternum  sunt,  dicam  verius  fuei-unt  :  alterum  Ciceronis  infanda  caede,  alterum 
Scipionis  indigno  exilio  nobilitatum  et  cineribus  patriae  negatis.  Sed  haec  duo  loca  exti- 
matione  magis  animi  quam  oculis  assequeris,  alter  enim  iacet,  alter  et  latet,  nisi  quod  170 
apnd  Formias  adhuc  duae  seu  tres  magnae  supereminent  *ruinae.  Ipsa  sed  in  oculis  erit 
laarime  quae  se  se  obviam  dabit,  insula  poetarum  nota  praeconio,  Isclam  moderni  vocitant, 
sub  qua  Jovis  edicto,' obrutum  Typhoeum  gigantem  fama  est  ;  fecitque  locum  fabulae  vapor, 
velut  hominis  anhelantis,  et  aetnaeo  more  aestuare  solitum  incendium.  Vicina  huic  Prochyta 
est,  pa.rva  insula,  sed  unde  nuper  magnus  vir  quidam  surrexit,  Johannes  ille  qui  formidatum  175 
Caroli  diadema  non  veritus,  et  gravis  memor  iniuriae,  et  malora  si  licuisset  ausurus,  ultio- 
nis  loco  habuit  regi  Siciliam  abstulisse.  Simul  et  ad  laevam  Cumas  colle  humili  Sybillae 
patriam  videbis,  ubi  Tarquinius  superbus,  regno  pulsus,  tandemque  Tuscorum  et  Latinorum 
destitutus  auxiliis,  exul  obiit.  Nam  hoc  Mediolano  proximum,  Lario  imminens,  Alpibus 
adiacens,  Cuiqum  est,  non  Cuniae,  quod  ne  forte  cum  vulgo  fallereris  dixerim.  Hinc  iam  180 
Misenus  Collis  in  mare  porrigitur,  illic  humati  tubicinis  plirygii  nomen  habens,  cnius  rei 
meminit  Virgilius  Sunt  qui  putent  Misenum  ibi  peremptum  ab  Aenea  diis  infernis  sacra 
facturo,  quae  ut  asserunt  absque  humana  caede  fieri  nequeunt,  atrocitatemque  facinoris  mai-o- 
neo  eloquio  excusatam,  illic  sane  sacrificatum  ab  Aenea  narrasse  Virgilium  ubi  sacrificasse 
Ulixem  Homerus  ante  narraverat,  pari  ritus  immanitate,  ut  quidam  putant;  res  enim  ambigua  185 
