- 75 — 



: cenicznych gubernii Kieleckiej i Radomskiej odgrywają, daleko większą, rolę, niż 

 ; sądził o tern Zejszner. Rozpościerają się one na lewym bi-zegu rzeki Nidy, około 

 wsi Skorocic, Solca, Własnowic, Świniar, Wójczy, a nadto z pod utworów dylu- 

 . wijalnych wynurzają się jeszcze między osadami Pacanowem i Połańcem. Oprócz 

 tego przekonałem się roku zeszłego, iż powyższe gliny ukazują się w dolinach rze- 

 czek, przerzynających znaczną część północno-wschodnią osadów miocenicznych, 

 co widzieć można bardzo dobrze we wsi Źreczu, położonej o 3 wiorsty na południo- 

 ; wschód od Chmielnika, gdzie gliny warstwują się naprzemian z miękkiemi piaskow- 

 cami piętra sarmackiego. Pojawiają się one również i we wsi Korytnicy, oddawna 

 słynącej z niezwykłej obfitości miocenicznych skamieniałości, znajdujących się na 

 jój gruncie. Zejszner, który, jak już wspomniałem, wiek względny wszystkich osa- 

 dów miocenicznych porównywał z gipsem, uważał gliny za utwory starsze od gipsu. 

 Zdaniu temu jednak przeczy istotny stan rzeczy, albowiem w niektórych miejscach 

 glina leży na gipsie, jak np. około Skalbmierza przy drodze do wsi Sielca, w daw- 

 nym łomie gipsu na południe od Skalbmierza i na wschód od niego o 3 wiorsty, we 

 wsi Ciuślicach. Można jeszcze wskazać miejsca i takie, jak np. wyżprzytoczoną 

 wieś Zrecze, gdzie glina warstwuje się naprzemian z piaskami, zawierającemi ska- 

 I mienialości właściwe piętru sarmackiemu. Na podstawie przeto powyższych faktów, 

 I gliuy mogą być tylko uważane .za osad innym utworom miocenicznyin współczesny, 

 I ale który utworzył się w miejscach spokojnych, a mianowicie na dnie głębokiego 

 I morza, albo głębokich i spokojnych jego zatok. Przytem winienem nadmienić, iż 

 <| mając jeszcze na względzie wzajemny stosunek rozpościerania się glin i innych 

 I osadów miocenicznych, należy gliny podzielić na dwa oddziały: 1) oddział spodni, 

 , współczesny wapieniowi litawskiemu, do którego należą gliny, znajdujące się 

 j w środku zagłębia, w dolinach rzek Nidzicy i Szreniawy i na lewym brzegu rzeki 

 i Nidy, około wsi Wójczy, Świniar i in., a także we wsi Korytnicy, gdzie glina za- 

 I wiera w sobie mnóstwo skamieniałości; 2) oddział wierzchni, przedstawiający gliny, 

 I które spoczywają pomiędzy osadami piętra sarmackiego. 



Do najciekawszych i bardzo pięknych utworów zagłębia miocenicznego na- 

 I leżą niewątpliwie gipsy. Zejszner był niemi zachwycony, co wyraziło się także 

 w jego poglądach na budowę i wzajemny stosunek osadów miocenicznych. Naj- 

 I większa część gipsu znajduje się między miastem Pińczowem i osadą Wiślicą, gdzie 

 i na wiorst 15 ciągnie się grzbiet, utworzony z wydłużonych kryształów gipsu, a po- 

 łożony na wierzchołku wzgórza kredowego. Kryształy te posiadają niekiedy dłu- 

 gość na 4 sążnie, t. j. iclą przez całą grubość pokładu, i nadzwyczajnie silnie odbi- 

 I jają padające na nie światło, wskutek czego gipsowe pagórki świecą wspaniale. 



Najbardziej zajmującem miejscem dla poznania gipsu jest wieś Skorocice, położona 

 I o 9 wiorst na południo-zackód od Buska. W okolicy tej wsi znajduje się jaskinia, 

 mająca 100 sążni długości; przez środek jaskini przepływa strumyk, który ciągle 

 ,rospuszcza gips, a tern samem zwolna powiększa jój rozmiary i zarazem spowodo- 

 . wy wa odrywanie się od jej ścian brył gipsu. Opisana jaskinia jest powszechnie 

 t (znaną, gdyż stanowi ulubione miejsce spacerów dla gości leczących się podczas 

 j lata w Busku. Wyżwspomniana część gipsu jest jeszcze ważną i pod tym wzglę- 

 . idem, że zbadanie jój przyczyniło się do znakomitego uzupełnienia wiadomości 

 lo wieku względnym tejże skały. Powyżej wspomniałem, iż Zejszner pierwszy zwró- 



