— 87 — 



II. System trzeciorzędowy. 



1. Skład petrograficzny i uwagi nad występowaniem i ułożeniem 



utworów trzeciorzędowych. 



Utwory trzeciorzędowe, występujące w zbadanym przezemnie obszarze, na- 

 leżą do osadów neogenicznych. Osady te składają się z wapieni, marglów, glin wa- 

 piennych i łupkowych, piasków i piaskowców, a także z wielkiej masy gipsu zbi- 

 tego i krystalicznego. Załączona mapa gieologiczna pokazuje, iż wychodnie skał 

 trzeciorzędowych zdarzają się najczęściej w zachodniej i północnej części obszaru: 

 koło osad- Proszowic i Skalbmierza, miasteczka Działoszyc, osady Książa Wiel- 

 kiego i in.; występują także i w części wschodniej koło wsi Czarkowy, to jest na 

 krańcach zagłębienia, jakie tworzy powierzchnia marglu kredowego. Tam poja- 

 wiają się one jako masy odosobnione, których grubość nie przenosi 20—30 stóp. 

 Dalej, w kierunku ku południowi, ilość wychodni osadów trzeciorzędowych znacz- 

 nie się zmniejsza, co zależy po części od znacznego rozpościerania się osadów dylu- 

 wijalnych, po części zaś i od tego, że trzeciorzędowe gliny wapienne i piaski, które 

 nie zawierają ani skamieniałości, ani gipsu, niczem się nie różnią od glin i piasków 

 dyluwijalnych; z tego też powodu gliny, np. koło wsi Sietejowa i Miernowa, które 

 Zejszner uważał za trzeciorzędowe, ja zaliczyłem do utworów dyluwijalnych. 



Osady trzeciorzędowe występują ponownie na powierzchnię u podnóża brzegu 

 wysokiego Wisły ') koło Nękanowic, a według obserwacyj Puscha także koło Kor- 

 czyna, Opatowca i Koszyc -). Oprócz tego osady trzeciorzędowe były znalezione 

 w pasie południowym w kilku otworach świdrowych (wsi Złotniki, Pobiednik, 

 Gołdowice i in.), na rozmaitej głębokości pod utworami dyl uwij alnemi. Fakt ten 

 pozwala przypuszczać, że osady trzeciorzędowe ciągną się w oznaczonych grani- 

 cach na całej przestrzeni, ale są przykryte z wierzchu osadami dyluwijalnemi i po- 

 siadają upad w tymże kierunku co i powierzchnia marglu kredowego, tworzącego 

 ich podkład. Rzeczone osady trzeciorzędowe osięgają widocznie największą gru- 

 bość w części południowej; n. p. w otworze świdrowym nękanowickim posiadają 



) Wysoki brzeg lewy Wisły dosięga według mojego pomiaru barometrycznego 15 0 stóp nad 

 poziom wo'd wiosennych i składa się w całej wysokości ze skał dyluwijalnych, kto'rych osypiska zasłaniają, 

 wychodnie skał trzeciorzędowych, występujących tam przy samym poziomie wody. 



') Pusch w swojej ..^Geologie von Polen," na str. 428 — 42 9, opisuje obnażenia glin łupkowych 

 /. warstwami węgla brunatnego około Korczyna, Opatowca i Koszyc. Następnie porównywa te gliny 

 z glinami łupkowemi, znalezionemi w otworach świdrowych koło Solca, Gadawy i Szczerbakowa, mylnie 

 jednak zalicza tak jedne, jak i drugie do oddzielnej forinaeyi ,,węgla brunatnego i gliny plastycznej." 

 Winionem tu również nadmienić, iż tafórmacyja nie odpowiada ani jednemu z wyróżnianych obecnie pię- 

 ter systemu trzeciorzędowego, albowiem Pusch zaliczył do niej także osady oligoceniczne (str. 4 3 2) i gli- 

 ny dyluwiialne, zawierające bursztyn (str. 434 — 43 5). 



