- 99 - 



tej odmiany wspomnianego piaskowca, ponieważ w zbiorze Zejsznera widzia- 

 łem z tejże miejscowości pochodzącą skamieniałość Ostrea Cochlear Poli, 

 która dowodzi znajdowania się tam osadów trzeciorzędowych. Piaskowiec 

 z Motkowic jest oddzielony od zbadanych przezemnie osadów trzeciorzędo- 

 wych wąskim pasem, na którego całej rozciągłości obnaża się margiel kredowy. 

 Pas ten ma dosyć znaczną wysokość bezwzględną, a powierzchnia jego nie posia- 

 da na sobie śladów spłókania, jak to widzieliśmy w granicach obszaru rozpościera- 

 nia się osadów trzeciorzędowych; piaskowiec przeto motkowicki jest prawdopo- 

 dobnie częścią odosobnioną tych utworów trzeciorzędowych, które występują po 

 drugiej już stronie rzeki Nidy. 



S. Gipsy, gliny łupkowe i wapienne. 



Opisawszy utwory trzeciorzędowe i wykazawszy w nich znalezione szczątki 

 organiczne, należy mi teraz przejść do gipsów oraz glin łupkowych i wapiennych, 

 w których nie zdołałem wyszukać skamieniałości i których zatem wiek względny 

 może być określony jedynie tylko przez porównanie z odpowiedniemi osadami, 

 występującemu w sąsiednich krajach: na Szląsku Górnym i w Galicyi. Wychodnie 

 tych skał ukazują się głównie w części północnej obszaru, na południu zaś jego 

 ujawniają się tylko na poziomie wody w Wiśle, a także były dostrzeżone i w otwo- 

 rach świdrowych. 



Nie będę tu opisywał własności petrograficznych i obnażeń gipsów, 

 ponieważ Zejszner przedmiotowi temu poświęcił oddzielną rozprawę powiem 

 tylko, że pod gipsami wszędzie znajduje się cienka warstwa szarej gliny wapien- 

 nej, do której się czasem przyłącza, jak to się okazuje z wyżej opisanych obnażeń, 

 warstwa piasku kwarcowego z Hetero stegina ćostata d'Orb. i Ostrea 

 Oochlear Poli. Oprócz tego gipsy okazują przejścia w gliny łupkowe, n. p. 

 w osadzie Skalbmierzu i we wsiach Baranie i Pietrzejowicach i ukazują się jako 

 żółte, plamiste gliny wapienne ze skupieniami kryształów gipsu, np. we wsiach Cra- 

 ślicach i Szczytnikach. 



W gipsie i w towarzyszących mu skałach, znaleziona została w dwu miej- 

 scowościach rodzima siarka: około wsi Czarkowy, gdzie jej wydobywanie trwa 

 j oddawna i około wsi Posądzy o cztery wiorsty od Proszowic. 



To ostatnie łożysko opiszę cokolwiek obszerniej, ponieważ mieć ono może 

 ważne dla przemysłu znaczenie. Pomiędzy wsiami, Posądzą i Koniuszą, wznosi się 

 pagórek, mający 320,84 metrów wysokości bezwzględnej, który nosi nazwę Góry 

 Patralnej (? R.) od znajdującej się tam niegdyś piramidy trygonometrycznej. Cały 

 wierzchołek pagórka przedstawia zawalone łomy wapienne; w jednym z nich, po- 

 niżej wapienia, znaleziony został margiel kredowy. Obecnie łomy znajdują się 

 głównie na stoku północno-wschodnim, z których jest wydobywany wapień komór- 



') Zejszner: O rniocenicznych gipsach i marglaeh w pohidniowo-zachodnich stronach Królestwa 

 Polskiego. Warszawa, 186 2. 



