- 100 



kowaty, używany z braku lepszego materyjału do budowy szosy. Wydobywanie 

 tego wapienia znacznie utrudnia leżąca na nim bardzo gruba warstwa gliny wa- 

 pienno-piaszczystej. Wapień komórkowaty ma za podkład gliny wapienno-plamiste, 

 które wypełniają także bardzo liczne w nim znajdujące się szczeliny; nie jest on 

 uwarstwiony i posiada bardzo zmienne własności, będąc miejscami bardzo glinia- 

 stym, albo stopniowo przechodząc w gips; często znaczne masy materyjału budo- 

 wlanego, wydobyte jako wapień, okazują się gipsem i z tego powodu są odrzu- 

 cane przez przedsiębiorców dostawiających kamienie na szosę. Na południowym 

 stoku pagórka została zauważoną skała, złożona z ciemnych kryształów gipsu, spo- 

 jonych marglem szarym. Skała ta zawiera siarkę krystaliczną i ziemistą, przyczem 

 ta ostatnia znajduje się w postaci drobnych cząstek w spoju marglowym '). 

 Wszystkie tamtejsze skały z wejrzenia są bardzo podobne do skał łożyska siarki 

 w Czarkowach, a nawet porządek ich wychodni, począwszy od wierzchołka pa- 

 górka do podnóża, jest zupełnie taki sam, jak i w ostatniej miejscowości. Łożysko 

 to znane było jeszcze Puschowi 2 ), który uważał tamtejszy wapień tufowy za zwy- 

 kłego współtowarzysza gipsu. 



Co się tyczy siarki rodzimej w opisywanych skałach trzeciorzędowych, to 

 zawdzięcza ona swoje pochodzenie widocznie działaniom wtórnym, mającym miej- 

 sce już po osadzeniu się skał. Stopniowe przejścia czystego ciemnego gipsu w ma- 

 sę węglanu wapnia, zawierającą siarkę rodzimą, są dowodem tworzenia się siarki 

 wskutek wietrzenia gipsów w obecności ciał organicznych. Skałami przeto wietrze- 

 jącemi były gipsy, przesiąknięte ciałami bitumicznemi, oraz gliny bitumiczne ze 

 skupieniami gipsu, które w tamtejszej miejscowości należą do bardzo rozprzestrze- 

 nionych skał trzeciorzędowych. A więc łożyska siarki rodzimej u nas należy zali- 

 czyć do tej samej kategoryi, co i złoża siarki w osadach trzeciorzędowych na 

 Szląsku Górnym (Pszów, Czernice) i w Galicyi (Podgórze pod Krakowem), które, 

 według Eotha 3 ), zawdzięczają swoje pochodzenie podobnemuż działaniu wie- 

 trzenia. 



Towarzyszące gipsowi pokłady glin wapiennych i łupkowych, wyśledzone 

 były przeważnie zapomocą otworów świdrowych; ze skamieniałości, znalezionych 

 w rzeczonych pokładach, znana mi jest tylko jedna, pochodząca z gliny łupkowej, 

 leżącej na gipsie, w otworze świdrowym w Solcu, którą Pusch ł ) określił jako 

 E rycina pellucida. Skamieniałość ta, którą oglądałem w kolekcyi Puscha, 

 przy Gabinecie gieognostycznym Uniwersytetu Warszawskiego, przedstawia ga- 

 tunek E r v i 1 i a Podolica Eichw. 5 ). Szare zaś gliny wapienne, występujące 



') Ilość siarki, jak powiadają, w niektórych miejscach była tak znaczna, że ułożone w kupy ka- 

 wałki skały, po zapaleniu, gorzały jak stosy. Pamiętając, iż margiel Czarkowski zawiera w pewnych 

 miejscach do 80 0 / 0 siarki, podobne opowiadania można uważać za prawdziwe. 



2 ) Pusch: Geognostische Beschreibung von Polen. 1 83 6; część 2-a, str. 3 6 3. 



3 ) Roth: Allgemeine u. chemische Geologie, Berlin, 187 9, str. 88. 



4 ) Pusch; Geog. Besch. w. Polen. Część 2-a, str. 3 5 2. 



5 ) Pusch na str. 514 swojego dzieła przytacza tęż sarnę skamieniałość Erycina pellucida, zna- 

 lezioną w Szydłowie, Chmielniku i Sandomierzu, gdzie właśnie występuje głównie piętro sarmackie („For- 

 matkm des tertiaren Muscheisandsteins" według Puscha). 



