— 108 - 



ogółu, zrobiwszy w niem niezbędne zmiany co do stylu i formy. Utwierdza nas 

 w tern przekonaniu jeszcze i ta okoliczność, że dobrze wiemy, w jakim stopniu 

 przychylne uznanie zyskała u ogółu ogłaszana w „Pamiętniku Fizyjograficznym u 

 praca znakomitego Puscha, dokonana znacznie dawniej, bo jeszcze w latach 

 1836—1846. 



Głownem zadaniem odbytych w r. 1864 podróży gieologicznych było ścisłe 

 oznaczenie stosunku, zachodzącego między formacyją Jura a czerwonemi iłami, 

 które prof. Roemer za należące do formacyi Kajpru uważa, w okolicach górnej 

 doliny rzeki Warty. Dwa te osady leżą prawie na przeciwnych stronach drogi że- 

 laznej Warszawsko- Wiedeński ej, a tern samem i na przeciwnych bokach wspomnia- 

 nej doliny; po lewej głównie występują czerwone iły kajprowe, po prawej czarne 

 iły kellowejskie, a za niemi młodsze ogniwo formacyi Jura, czyli białe wapienie. 

 Są jednakże od tego wyjątki. Jedne i drugie osady przekraczają powyższe granice. 

 W okolicach Ząbkowic przenoszą się białe Avapienie Jura na lewy bok kolei żelaz- 

 nej i tworzą znaczne wzniesienia w Wysokiej -Pilickiej i Cięgo wicach, na prawy 

 bok, przeciwnie, przerzucają się iły kajprowe, nieograniczające się często do małych 

 przestrzeni; czerwone te iły bowiem zajmują obszerne miejsce przy Kromołowie 

 i Zawierciu, są przy Nieradzie, Kręeiwilku, Mrzygłodzie, Nowejwsi pod Myszko- 

 wem. Formacyja kajprowa składająca się głównie z czerwonych iłów, często po- 

 mieszanych z niebieskawemi i zielonawemi, zawiera liczne podrzędne pokłady, 

 a mianowicie jednostajne białe, czasem żółte, lub czerwone wapienie, które Pusch 

 błędnie oznacza jako należące do formacyi Jura; krystaliczno- ziarniste szare dolo- 

 mity, szare konglomeraty wapienne, wyjątkowo zmieniające się w marmur, przyj- 

 mujący piękny połysk — i drobnoziarnisty piaskowiec. 



Wierzchnie ogniwo czerwonych iłów stanowi ruchomy biały piasek albo gru- 

 be kwarcowe żwiry. W czerwonych iłach, jako podrzędne pokłady wydzielają się 

 niekiedy lignit i jednolity limonit (Będusz, Huta-Szklana, Hucisko przy Pińczy- 

 cach), z którego wytapiano żelazo. Z licznych poszukiwań świdrowych, dokonanych I 

 w Elano wicach okazuje się, że pod czerwonemi i szaremi iłami leżą pokłady ligni- 

 tu; pomiędzy czerwonemi iłami na południe odMrzygłodu wKersuli, Cięgowicach, 

 Kuźni cy-Masłońskiój, Meradzie poznano pokłady tego paliwa; pokłady te jednak 

 nie dochodzą nigdzie do znacznej grubości; rzadko są grubsze nad 60 cali. 



Formacyja Jura składa się z dwu ogniw: spodnie odpowiada ogniwu kello- 

 wejskiemu, wierzchnie oksfordzkiemu, albo według Quenstaedta piętrom białej 

 Jury a, /, d- 



I. Do składu ogniwa kellowejskiego wchodzą dwa piętra: 1) Spodnie sta- 

 nowi gruby pokład ciemno-szarych i czarnych iłów lub margli, z rzadkiemi pokła- 

 dami drobnoziarnistego szarego piaskowca (Wysoka-Lelowska). Iły czarne zawie-1 

 rają pokłady albo kidą. ilastego sferosyderytu, zwyczajnie na jednym poziomie 

 rozpostarte; kule te miejscami zawierają bardzo obficie rozsiane ziarna lub wiek- 



