- 129 J— 



zasadzie tego nie mamy jeszcze prawa przyjmować, że aż do wybrzeży jutlandz- 

 kich i pomorskich, gdzie znowu kreda się wynurza, że ona właśnie pomijając nie- 

 które warstwy trzeciorzędowe, stanowić musi Avszędzie jedyny najbliższy podkład 

 warstw napływowych. Przebywając równinę ku PnW. widzimy raczej, że blisko 

 obok kredy sterczy problematyczny gips luneburski wraz z opartemi o siebie war- 

 stwami zbitego wapienia i czerwonego piaskowca, należąeemi do Pstrego piaskow- 

 ca lub do Kajpru; widzimy, że pokrewny mu gips tworzy odosobniony Segeberg 

 równiny Holsztyńskiej i mamy zupełne prawo przyjąć, że obadwa gipsy należą 

 zapewne do skał wyniesionych z głębszych pokładów osadowych, gdyż istnieje 

 wiele zarzutów przeciwko przypuszczalnemu ich zaleganiu w kredzie. Jeszcze wy- 

 raźniej przemawia gieologiczna struktura Helgolandu za obecnością starszej for- 

 macyi osadowej blisko pod powierzchnią, na wybrzeżu północno-niemieckiem. 

 Skala Helgolandu, której warstwy upadają pod 15—20° ku wschodowi składa się 

 mianowicie z czerwonego biało-prążkowanego wapienia, na którym leży potężniej- 

 sza masa ceglasto i wiśniowo-czerwonego marglu gliniastego z wąskiemi zielona- 

 wo-szaremi pokładami marglu, a więc gatunków skał, które według Fr. Hoffma- 

 na należą do górnego oddziału formacyi Pstrego piaskowca. Pomiędzy tą skałą 

 piaskowcową i widzialnym podczas odpływu na wschodniej stronie wyspy szere- 

 giem raf (Kalbertang), które są rafami kredowemi, zapewne wiele pomiędzy niemi 

 leżących warstw formacyj sterczy swojemi wychodniami podobnie jak Pstry pia- 

 skowiec. Wyłowiono bowiem z płaskiego dna morza pomiędzy wyspą a rafami ka- 

 wałki wapienia z A v i c u 1 a socialis, który jest reprezentantem wapienia 

 muszlowego, a następnie ze skrzemieniałemi po większej części amonitami, 

 bele m nitami i kolcami echinitów, z których Ammonites ca- 

 p r i c o r n u s należy do Liasu, prawdopodobnie reprezentowanego przez sinawo- 

 czarną, tłustą, łupkową, bardzo marglistą glinę, z wielką ilością pirytu, kawałkami 

 węgla brunatnego i skrzemieniałego drzewa, którą Helgolandczycy nazywają tunk; 

 a dalej Ammonites L a m b e r t i, kilka innych amonitów z familij 

 P 1 a n u 1 a t i i C o r o n a r i i, belemnitów z fałdowanemi końcami, kolców G i- 

 daris nobilis Munster i Te reb rat u la varians, albo t r i p 1 i- 

 c a t a, jako reprezentantów górnycb warstw jurajskich. 



Znacznie dalej ku wschodowi, na równinie brandeburskiój napotykamy po- 

 dobne zjawiska. Gipsowa wyspa Sperenbergu zdaje się rzeczywiście tak jak gips 

 liineburski należyć do bardzo głębokich warstw osadowych, albowiem dopiero 

 o (5 mil dalej ku północy wynurza się pod Berlinem wapień muszlowy riidersdorf- 

 ski, który w głębokości 700 stóp leży na czerwonych górnych marglach Pstrego 

 piaskowca. Na linii rozciągania się tych warstw, przebiegającej o 1 godzinę drogi 

 na południe od Berlina, napotykamy tak często mnóstwo głazów i dość wielkie 

 płyty czerwonego piaskowca, że musimy przypuścić, iż Pstry piaskowiec, do któ- 

 rego prawdopodobnie należą, znajduje się tu zapewne w ciągłej masie niezbyt głę- 

 boko pod powierzchnią '). Od tych punktów ku północy, aż do brzegów morza 



') Quenstaedt w rozprawie swojej o głazach okolic Berlina w LeonbarJa i Bronna Ncu. Jahr. d. 

 lin. 183 8 p. 136 i nast. 



Fam. Fizyj. ' 17 



