- 138 - 



tylko do pasma solanek wielkopolskich ale i litewskich. Zważywszy, że dolinę 

 Niemna od Grodna aż do Kowna i ciągnącą, się stąd dalej prawie w tym samym 

 kierunku ku PnW. dolinę Niewiaży, uważać należy za doliny poprzeczne (skiero- I 

 wane od Pn. ku Pd.); zważywszy iż Niemen od Grodna, albo jeszcze wyraźniej od 

 ujścia Mereczanki pod Mereczem. aż do Rumszyszek, powyżej Kowna, przeciął 

 widocznie w ukośnym kierunku pasmo wysokich wzgórz litewsko-pruskich; sądził- 

 bym, iż dolinę Niewiaży i ową środkową część doliny Niemna poczytać wypada 

 za dolinę rozpadlinową (Spaltungsthal) i właśnie w tej powoli rozszerzonej rozpa- 

 dlinie tryskają powyższe solanki, których źródła szukać należy nie w kredzie, lecz 

 w jakiejś głębiej leżącej formacyi. 



§ 51. Tej zaś formacyi nie możemy szukać nigdzie indziej, jak tylko w ska- i 

 łach osadowych żmudzkich.północno-litewskich. kurlandzkich, semigalskich i inflan- 1 

 ckich. Z powodu braku badań, natura tej formacyi, jej wiek względny długo były 

 nieznane i dopiero w ostatnich czasach poznano ją należycie, wskutek zbadania 

 nader prostej budowy skały rossyjskiej szczególnego typu, co zawdzięczamy Mur- 

 chisonowi, Verneuilowi, L. v. Puchowi, Meyendorffowi i wielu innym uczonym. 



Wiemy obecnie, że na ogniwach syluryjskich w Ingernianlandyi i Estonii, da- 

 lej ku południowi na wyżynie waldajskiej, a stąd ku zachodowi przez Inflanty, 

 Kurlandyją i północną Litwę, leżą piaskowce, wapienie i liczne warstwy gliniaste, 

 które teraz obejmujemy nazwą systemu dewońskiego. Te wszystkie ogniwa piasz- I 

 czysto-gliniaste, które były na zasadzie zewnętrznego wyglądu porównywane j 

 z Kajprem, należą do starego czerwonego piaskowca dewońskiego a warstwy wa- 

 pienne, według źle określonych skamieniałości porównywane do wapienia muszlo- 

 wego, zbliżają się pod względem wieku do wapienia górskiego (Pergkalk). 



Dla nas szczególnie ważną rzeczą jest to, że pomiędzy temi dewońskiemi 

 warstwami pojawia się szereg składów (Stocke) gipsu, który się rozciąga od Psko- 

 wa, przez całe Inflanty południowe, przez Walmar aż do niższej Dźwiny, a stąd j 

 dalej aż do Kurlandyi i Litwy północnej. Na wschód od Pskowa solanki Starej 

 Russy nad jeziorem Ilmen są prawdopodobnie w związku z podobnemi składami 

 gipsu. Tak też jest widocznie na zachód od Dźwiny i dla tego należy się nad tern ; 

 bliżej zastanowić. 



Pomiędzy Lowenną, Muszą a Niemnem Kurlandzkim wznosi się w powiecie 

 Upickim skład gipsowy wielkiej objętości, otoczony warstwami wapienia nad Mu- 

 szą, Lowenną około Kupiszek i Nokenhusen. Główna masa rozciąga się od mia- 

 steczka Ponipiany przez Poswol, Krynczyn i Podbirże aż o 6 wiorst po za Birże 

 w kierunku ku NO, a na szerokości mniej więcej mili. Później zwraca się pasmo 

 gipsowe przez Schonberg do Kurlandyi, gdzie, będąc wskazane przez źródła siar- I 

 czane Barbara i Baldohn, jest w związku ze składem gipsu, który się wznosi o 4 l 

 mile od Rygi na PdW. nad Dźwiną, szczególniej w dobrach Diinahof i na północ- 

 nym brzegu Dźwiny pod Tolen, Uexkull, Kirchholm i tym sposobem łączy się z gi- 

 psami, które poznano w Inflantach w okręgu Wendeńskini nad dolną Aa i dalej ku i 

 PnW. pomiędzy Palzmar i Adsel. Gips jest tu biały, szary i brunatny, najczęściej 

 blaszkowy, jakoteż gwiaździsto-promienisty, często także pięknie włóknisty, czę- 

 stokroć zmieszany z jasnym marglem wapnistym i przekładany pokładami jasno | 

 s eledynowej i górsko-zielonej, niebieskawej i czarniawo-szarej i białej gliny i bia- 



