- 139 — 



łym marglem wapnistym, z małemi śladami błyszczu ołowianego. Zielona glina 

 nadaje często całej masie skały barwę zielonawą. Niekiedy gips bywa pokryty ja- 

 kimś ziarnistym wapieniem, który zapewne jest dolomitem. Od Birżów przez Sinor- 

 don (Smorgoń?) ku Poswolowi, widać pewną liczbę zapadnięć ziemi ze stromemi 

 brzegami gipsowemi, częścią suchych, częścią zapełnionych wodą, którą czuć siar- 

 kowodorem. Pomiędzy niemi znajduje się pod Smordonem słynna „Święta Dziura", 

 wielka pieczara w gipsie, w której płynie czysty podziemny strumień, mający być 

 i w związku ze stawem pod Birżami, który zapewne sam zawdzięcza swe powstanie 

 | znacznemu zapadnięciu się ziemi. Źródła siarczane i glina smolista oraz smoła 

 ziemna są również właściwe tej formacyi. Pierwsze tworzą ciągłe pasmo od Po- 

 i niewieża przez Maluny (z największym procentem siarki), Ponipiany, Poswol, 

 j Smordon na Litwie, gdzie woda jest letnią, dalej przez Schonberg, Barbara i Bal- 

 ; dohn w Kurlandyi. Jeżeli przedłużymy tę liniją źródeł od Poniewieża na początku 

 : doliny Mewiaży dalej ku południowi, to napotka ona, w tym samym kierunku 

 j głównym, pasmo źródeł słonych od Łabanowa aż do Grodna. Ponieważ zaś pomię- 

 | dzy kredą, z której one wytryskają i gipsonośną formacyją dewońską niema 

 ! w prowineyjach Nadbałtyckich żadnej innej formacyi osadowej, oprócz mało roz- 

 postartego wapienia jurajskiego pod Popielanami, więc zyskuje na sile moje przy- 

 puszczenie, że soli kamiennej, której owe źródła swój początek zawdzięczają, szu- 

 kać należy rzeczywiście pod kredą, a mianowicie tylko w bliskości owych gipsów 

 w łonie dewońskiej formacyi. 



"Wspomniany wapień z pod Popielan nad Windawą o 9 mil na południe od- 

 Mitawy zasługuje jeszcze na szczególną uwagę, albowiem gdy w oznaczonem prze- 

 zemnie baltyckiem zagłębiu oolitowem Jura biała od miejscowości na zachód Po- 

 morza aż do dolnej Pilicy, ku północo-wschodowi, zupełnie w głąb zapada, a na 

 niej na powierzchni tylko kreda tu i owdzie na Mazowszu i Litwie z pod napływów 

 j się wynurza, więc Jurę popielańską należy uważać za ostatni północno-wschodni, 

 mało tylko uwidoczniający się brzeg owego zagłębia oolitowego. Wszelkie dalsze 

 1 partyje Jury w północno-wschodniej Europie sporadycznie rozsiane w dorzeczach 

 Wołgi i Donu, należą do innych zagłębi środkowo-rossyjskich. 



Pod Popielanami ciągłe warstwy wapienia są słabo tylko rozwinięte i spoczy- 

 wają na warstwach brunatnego iłu i żeleziaka gliniastego i łączą się z prawdziwemi 

 , oolitami żelaznemi, bardzo bogatemi w skamieniałości, gdy tymczasem te ostatnie 

 mniej licznie występują w warstwach wapiennych, ale za to towarzyszy im znaczna 

 ilość drzewa zwęglonego. 



Pięknie zachowane skamieniałości z pod Popielan, opisali naprzód Eick- 

 wald a potem Quenstaedt i Buch; i ja też miałem sposobność zbadania znacznej ich 

 liczby 1 ). 



Znamy dotychczas: 



1. A m m o n i t e s H u m p h r e s i a n u s S o w. (A. p e r s p e c t i n u s 

 E i c h w.). 



') Quenstaedt w Leonharda i Brorma Neu. Jahrb. der Min. 1 838, p. 136, Buch, Beitrage zur 

 Beatinimung der Geb. Form. in Russland p. 7 5. Moja Paleontologija Polski p. 160 i nast. 



