Kluk, opisując F'lg u s ś i lv e s t r i s L., mówi: „Południowe strony kraju 

 mają całe lasy bukowe 1 '. Z tego powiedzenia nie wynika koniecznie, żeby w innycb 

 stronach kraju Kluk nic o bukach nie wiedział, mimo to Dykcyjonarzem roślinnym 

 Kluka nie można poprzeć buków w Panu Tadeuszu. 



Ksiądz Jimdziłł w Opisaniu roślin WKs. Litewskiego, buku nie zamieszcza, 

 wiec stanowczo świadczy przeciw bukom Mickiewicza. 



Józef Jundziłł w Opisaniu roślin w Litwie, na Wołyniu, Podolu i Ukrainie 

 dziko rosnących o buku pisze: „rośnie na Wołyniu i Podolu. W Litwie zimy bar- 

 dzo dobrze wytrzymuje. Odmiana o liściach czerwonych F a g u s s y 1 v e s t r i s 

 p u v p u r e a. w ogrodach częsta". Zdaje się, że zdanie: „w Litwie zimy wytrzy- 

 muje' , stosuje się u Jundziłła także do buków ogrodowych, ale skoro w ogrodach 

 zimy wytrzymuje, niema klimatycznej przeszkody, żeby nie mógł rosnąć w lasach. 

 Mimo tego wniosku przyznać trzeba, że Józef Jundziłł także nie stanął po stronie 

 Mickiewicza. Dopiero Ledebour staje po jego stronie. We Florze Rossyi wymie- 

 niając prowincyjelmperyjum, w których buki rosną, wylicza on między innemi dwa 

 stanowiska w Inflantach, na których dawniej buki dostrzegał Fischer, później wy- 

 niszczone. W Kurlandyi cytuje jedno stanowisko blisko okrain Litwy ( Bode ex 

 Lówis in 1 i 1 1. Fleisch et Lindem.). Przytem wylicza Litwę, (opierając się na 

 Gilibercie) Wołyń, Podole i t. d. 



Skoro trafiały się buki w Inflantach i Kurlandyi i skoro taki świadek wiaro- 

 godny, jak Gilibert, widywał je naLitwie, gdzie przemieszkiwał w przeszłym wieku, 

 niema nic nieprawdopodobnego, że w czasie dzieciństwa Mickiewicza buki rosły 

 na żyznych gruntach nowogródzkiego powiatu, gdzie następnie przez karczunki 

 lasów mogły zostać wyniszczone. Że zaś, tworząc Pana Tadeusza, Mickiewicz miał 

 ciągle nowogródzkie przed oczami, to dość przypomnieć sobie we wstępie to miej- 

 sce, gdy pragnie myślami powitać „kraje dzieciństwa, gdzie człowiek po świecie 

 biegł jak po łące, a znał tylko kwiecie". Przytem w księdze trzeciej Tadeusz ostrze- 

 ga Hrabiego, że mogą z niego żartować sąsiedzi, „że mieszkając na żyznej litew- 

 skiej równinie, malujesz tylko jakieś skały i pustynie". Gdzież na Litwie żyzniej- 

 sza okolica nad nowogródzkie? 



Gdyby potwierdziła się wiadomość, o której poprzednio wspomniałem, że we 

 wsi Strzyżewie pod Łukowem, na miejscu gdzie dziś jest folwark Wagram, rósł 

 niegdyś las bukowy, byłoby to także poparcie buków mickiewiczowskich, Łuków 

 bowiem, równie jak Nowogródek jest poza liniją graniczuą buków De Candolla. 

 Choć ta liuija graniczna buków świadczy przeciw, to jednak za bukami Mickiewi- 

 cza świadczy linija graniczna jodeł De Candolla. Wytłumaczę się zaraz z tego na 

 pozór dziwacznego zdania. 



Linija graniczna jodeł (A bies pectinata DC.) zaczyna się u De Can- 

 dolla na północnych brzegach Hiszpanii. Wchodzi w głąb lądu i dąży ku zachodo- 

 wi, ku Pirenejom, oddalając się bardzo niewiele od morza, tak, że z całej Hiszpa- 

 nii tylko wybrzeża Biskai są z jodeł wydziedziczone. Dalej linija graniczna półno- 

 cnemi spadkami Pirenejów dochodzi do połowy długości tego pasma i skręcając ku 

 północnemu wschodowi, rozdziela Francyją na dwie nierówne części. Część mniej- 

 sza południowo-wschodnia ma jodły; część większa północno-zachodnia jest, bez- 

 jodłuwa. Niemcy rozdzielone są także na dwie części, równiejsze nieco: część po- 



