- 206 



osobliwość. Silne wiatry morskie nie sprzyjają sadom, zato jest dużo lip, uspra- 

 wiedliwiających, nazwę Lipawa, przerobioną na Libawa, jak niektórzy utrzymują. 

 Wzrost miasta najwidoczniejszy w części południowej, obok morskich kąpieli, 

 gdzie świeżo zbudowano wiele piętrowych, pięknych willi. 



Nie zważając na deszcze, w czasie czterodniowego pobytu w Libawie zebra- 

 łem dosyć nadmorskich roślin, że jednak też same potem znalazłem wPołądze, że- 

 by więc opisu roślinności nabrzeżnej nie rozdzielać, opowiem o nich później. Nie- 

 raz wypadnie mi wtedy wspomnieć jeszcze LibaAvę. 



Połągę łączy z Libawą droga kołowa dobrze utrzymana, równoległa z mor- 

 skim brzegiem, długa około 67 kilometrów. Komunikacyi morzem niema urzą- 

 dzonej między dworna miastami, bo do Połągi, nieposiadającej przystani, nie za- 

 wija żaden statek. 



"Wyjechałem 29 Lipca z Libawy prywatnym niemieckim omnibusem, kursu- 

 jącym stale między Libawą i Kłajpedą czyli Memlem. Przez kilkanaście po- 

 czątkowych kilometrów drogę zastępuje brzeg morza. Po ubitym twardym piasku 

 lepiej jechać aniżeli po żwirowce. Każda nadbiegająca fala oplókiwała koła 

 i końskie kopyta. Nie porzucilibyśmy zapewne tego wybornego naturalnego go- 

 ścińca do samej Połągi. gdyby strumienie i rzeki wpadające do morza nie stawały 

 na przeszkodzie. Nie przeszkodziły zaś nam przejechać kilkanaście kilometrów 

 dlatego, że na tej przestrzeni wszystkie wody z głębi lądu płynące zabiera Avspo- 

 mniane wyżej wielkie jezioro libawskie, nieclopuszczając ich do morza. W czasie 

 podróży nad brzegiem widziałem parę razy psy morskie wychylające się z głębi 

 wody na powierzchnię. Zwróciwszy się na lewo i odjechawszy od morza, dalszą 

 drogę do Połągi odbyłem wśród ciągłego deszczu, z razu okolicą lesistą a dalej 

 samemi lasami. Wspominane w dawnych gieografijach nieprzebyte lasy oddziela- 

 jące Żmudź od Kuronii, dziś jeszcze bardzo pokaźnie wyglądają. Największe la- 

 sy są rządowe, ale właściciel Połągi nr. Tyszkiewicz także obszerne posiada. Je- 

 dne i drugie są dobrze utrzymane. 



Od strony Libawy przeważa w lasach świerk, od strony Połągi sosna. La- 

 sów wyłącznie liściastych bardzo mało, trafiają się jednak mieszane iglasto-liściaste. 



W czasie podróży przebyliśmy po mostach kilka niewielkich rzek, ostatnia 

 na kilkanaście kilometrów przed Połągą, rzeka Święta, na mapach Swenta (Hei- 

 lige Aa) dawniej odgraniczała księstwo żmudzkie od Kurlandyi, jej ujście było 

 portem, który szwedzi w r. 1701 zniszczyli. 



Między Libawą i rzeką Świętą w spotykanych przy drodze staroświeckich 

 dworach mieszka szlachta niemiecko-kurlandzka, w bardzo zaś porządnych cha- 

 tach—lud łotyski, a za Świętą rzeką —lud zmudzki. 



VI!. P o ł ą g a. 



Wprost z wielkiego sosnowego boru wjeżdża się na przedmieście Połągi. Tuż 

 przy drugiej stronie miasteczka drugi bór sosnowy, ciągnący się kilka kilometrów 

 do samej granicy pruskiej. Miasteczko leży na piaszczystej płaszczyźnie między 

 dwoma borami, wąsko a długo rozciągnąwszy się z północy na południe przy żwi- 



