— 208 — 



Składają j ą nie rośliny właściwe nadmorskie, ale bardzo liczne maleńkie krrraczki 

 /as /mt, jadowitego (Ranuneulus sceleratus L.) i situ, dwudzielnego ( J u n- 

 cus b u f on i u s L.). Nowi koloniści daleko jeden od drugiego się osiedlili, zo- 

 stawiając kulikom duże przestrzenie ubitego piasku do biegania. 



Poza libawskim portem, gdzie tamy fali nie zatrzymują, wygładzony brzeg 

 jest cmentarzyskiem morskich wodorostów. Woń jodowa zdaleka zalatuje, a czar- 

 ny wał wyrzucanych przez każdą falę paciorkowców strąkowych (Cystoseira 

 siliąuosa] odgranicza ciemną pręgą wodę od piasku. Wał przybrałby znaczne 

 wymiary, gdyby człowiek ciągle go nie uprzątał, to wywożąc furami i wagonami 

 jako nawóz, to używając w celach leczniczych na kąpiele. Więcej paciorkowca wi- 

 działem wyrzucanego przez morze w Libawie niż w Połądze. Za to w Połądze wię- 

 cej morszczynu pęcherzykowaiego (Fucus yesiculosus L.). 



Prócz wodorostów fale składają na wygładzonym piasku szkarłupnie, ka- 

 wałki bursztynu, sztuki drzewa różnych wymiarów, oraz rośliny lądowe i wód 

 słodkich. Z tych ostatnich najczęściej gałązki wrzeeznika (P o t a m o g e ton) róż- 

 nych gatunków. Im fale większe, tern różnorodne dary morza obfitsze. 



Równolegle od gładkiego brzegu opłókiwanego przez fale ciągnie się pas 

 drugi, także piaszczysty, nierównie szerszy, bo rozciągnięty na parę set kroków, 

 a nieraz i znacznie więcej. Poza tym pasem piasków, w głębi lądu. na niezmiernej 

 płaszczyźnie zielenią się łąki, pola i lasy niewystawione już na bezpośredni wpływ 

 morza. Szeroki bowiem pas piaszczystych, nadbrzeżnych nieużytków, choć niena- 

 wiedzany przez fale, jest w ciągłej zależności od silnych wiatrów morskich. Oue 

 powysypywały tu z piasku różnokształtne zaspy, pasma, stożki, grzebienie, wzgórki 

 i wąwozy i ciągle usiłują przemieniać swoje dawniejsze dzieła. Materyjał mają do 

 tych zmian bardzo podatny, gdyż białawy piasek nadbałtycki jest tak drobny, że 

 przy najlżejszym wietrze, zrywa się jak na skrzydłach do lotu. Przy tak posłusz- 

 nym pomocniku, wiatry morskie przekształcałyby bez końca górki piaszczyste 

 i rozszerzyłyby znacznie pas nabrzeżuych nieużytków, gdyby nie człowiek i roślin- 

 ność nadmorska. 



Żmudzini i Łotysze budynkami, płotami i wałami bronią swoich pól i łąk od 

 zasypania, a mieszkańcy Libawy i hr. Tyszkiewicz poszli dalej, bo już zaatakowali 

 nadbrzeżne wydmy. 



Libawianie mają dzielnego sprzymierzeńca we wspomnianym powyżej pacior- 

 kowcu sirąkowym. G dzie tylko między wzgórkami piaszczystemi nabrzeża jest do- 

 linka, plantują ją i piasek grubo nawożą wodorostami, tuż obok wyrzucanemi przez 

 morze. Tworzą się tym sposobem maleńkie pólka, najczęściej niewiększe nad kil- 

 kanaście metrów kwadratowych. Piękne zboże i jeszcze piękniejsze kartofle ziele- 

 nią się na tych maleńkich niwkach wśród szczerego bałtyckiego piasku. Każde 

 pólko broni się wałem od zasypania. 



Libawa zawdzięcza także wodorostom, że we wschodniej stronie miasta zie- 

 lenią się wzorowo utrzymane łąki, trzy razy rocznie koszone. Bez paciorkowca by- 

 łyby to prawdopodobnie wydmy piaszczyste. 



W Połądze, jak już mówiłem tego wodorostu mniej, to też i pomoc jego mniej- 

 sza. Za to hr. Tyszkiewicz plantuje drobne gatunki wierzby na przymorskich nie- 

 użytkach, a park posuwa wytrwale ku morzu- 



