— 387 — 



Tacyt (G-erm. 16) mówi o giernianaeh, że budują chaty z drzewa nieooiosa- 

 nego i dodaje: „mają też zwyczaj kopać jaskinie podziemne, które pokrywają 

 wielką ilością nawozu, dla bezpiecznego mieszkania w zimie i przechowywania 

 płodów." Ślady podobnych jam mieszkalnych znaleziono w wielu miejscowościach 

 Niemiec (Baer 429). Lisch, którego Baer przytacza, tak te ślady opisuje: Kopiąc 

 ziemię, natrafia się nieraz na ciemne plamy, mające 4 do 5 m. średnicy; jest to 

 ziemia, zabarwiona popiołem i węglami. Na dnie zawsze się znajduje regularny 

 pokład kamieni, — ognisko, a na niem mnóstwo ułamków garnków i kości zwierzę- 

 cych. Czasami znajdowano także bryły gliniane z odciskami gałęzi i chróstu: do- 

 wód, że ziemianki bywały i połowiczne, to jest posiadające oprócz nie tak już głę- 

 bokiej jamy samej, niewysokie ścianki, plecione z gałęzi i oblepiane gliną,— zaro- 

 dek tego rodzaju budowli, których nazwa i pojęcie przechował nasz wyraz lepianka. 

 W Szkocyi nazywają ziemianki „weerns", a nazwa ta pochodzi od podobnego wy- 

 razu celtyckiego, oznaczającego jaskinię. Widzimy więc tu przeniesienie znacze- 

 nia % przedmiotu dawniejszego na późniejszy, inny od tamtego,— w dziejach języka 

 zjawisko to bardzo pospolite. Toż samo widać i na naszym wyrazie ziemianka. Że 

 pierwotnie oznaczał on mieszkanie wykopane w ziemi, o tern nikt nie wątpi, bo 

 samo brzmienie wyrazu tego dowodzi, a i jeszcze na Litwie bardzo ubodzy ludzie 

 urządzają sobie takie nory, zwąc je z ruska ziemiankami '). Z czasem jednak wia- 

 domość o tego rodzaju schronieniach ginąć zaczęła u większości mówiących po- 

 polsku i znaczenie wyrazu z mieszkania ludzkiego przeniosło się na piwnicę, loch, 

 grube (Knapski, Linde), a także na oznaczenie lichej chałupki, lepianki, co widać 

 np. w następnym frazesie, wyjętym z opisu Pątnowa: „(Niektórzy wieśniacy) naj- 

 mują kawałek wydmuchu... i tam w ziemiance nędznie skleconej, z całą mieszkają 

 rodziną" (Zb. wiad. IV, 188). 



Do rzędu ziemianek należą też tak zwane ule czyli okrągłe kopce nasypowe, 

 przechowujące się dziś jeszcze na powierzchni ziemi, a zamieszkiwane wewnątrz 

 nietylko w czasach pierwotnych, ale, jak świadczy Lubbock, w r. 1823 jeszcze, na 

 wyspie Long-Island (Lub. I, 51 i rysunek); ugrupowaniem swojem przypominają 

 te ule układ okrągłych domków nawodnych i urnę monachijską (tamże str. 49): 

 siedm komor okrągłych otacza większą pustą przestrzeń, niby dziedziniec; prze- 

 strzeń ta służyła zapewne jako zbiornik światła i powietrza dla otaczających 

 komórek. 



W języku starogórnoniemieckim wyraz łunę (pokrewny z dzisiejszym THin- 

 ger nawóz) oznaczał mierzwą nakrytą jamę do przechowywania płodów ziemnych, 

 a także komorę do tkania dla kobiet. Rzecz ciekawa, że Pliniusz (Hist. nat. 

 XIX, 2) powiada, że za jego czasów w Giermanii tkano w kopanych dołach pod- 

 ziemnych i że podobne warsztaty podziemne widywał także we Włoszech pół- 



) 1'atrz Słownik Wileński pod wyr. Ziemianka i Fołujańskiego Wędrówki po gub. augustow- 

 skiej str. 141. Ł, Gołębiowski (Domy i dwory str. 2 — 3) tak mówi o chatach: „Kmiotków lepianek 

 pozostały nam jeszcze starożytne wzory w tych miejscach, gdzie dawnym i odwiecznym sposobem widzi- 

 my je stawiane: to ryte w ziemi, jak na Ukrainie, okna tylko i dach sterczą nad powierzchnią i to mię- 

 dzy dwa opłotki nalepione gliną i t. d." 



