— 389 - 



zapożyczony). Nawet znany nasz wyraz kleć, skąd klatka i t. d. w mowie starosło- 

 wiańskiej, pomiędzy innemi miał znaczenie podziemia, mieszkania podziemnego. 



Nasuwają się inne jeszcze, mniej pewne zbliżenia: może średniowieeznołaciii- 

 ska capanna, (skąd francus. cabane, angiels. cabine, nasz gabinet i t. d.) wyraz dotąd 

 niewyjaśniony, ma związek z kopaniem? Może i nasza buda, również dotychczas 

 niewyjaśniona, ma związek z bodę, który to wyraz w niezawodnem jest pokre- 

 wieństwie z łacińsk. fodio kopię (porówn. dno, zapewne dawniej bdno, z łacińs. fun- 

 dus dno, niemiec. Boden dno Fick I, 163. 688). 



Należy jednak uzasadnić lingwistycznie jednostajność wyrazu chata z zen- 

 dzką katą. Według praw głosowych, sanskryckiemu kh i zendzkiemu k może u nas 

 odpowiadać tylko brzmienie k. Jak więc wytłumaczyć nasze cM Nasuwają się 

 trzy odpowiedzi: albo zmieniono u nas k na, ch w tych gwarach, które chwieją się 

 w wymawianiu k i ch; albo może wyraz dostaliśmy od takiego narzecza perskiego, 

 które w wyrazie kata wymawiało k z przydechem, jak w pniu sanskryckim; albo 

 wreszcie zmieniono u nas k na ch przez jakieś przystosowanie lub analogiją. Po- 

 równać należy wyraz chałupa z grec. kalybe chata, od kalyptó kryję; tu także k 

 zmieniło się na ch drogą dotąd niewyjaśnioną. Bardzo być może, iż wyraz chata 

 dostaliśmy od rusinów, już ze zmianą k na ch, a więc ze Wschodu, a tam właśnie 

 na Wschodzie, na stepach czarnomorskich koczowali niegdyś słowianie i stykali się 

 ze scytami i sarmatami, — plemionami z pewnością aryjskiemi i to blisko spo- 

 krewnionemi ze starożytnemi persami. „Plemiona irańskie (powiada Henn, 517) 

 na gruncie europejskim wywierały większy wpływ, pod względem kultury i religii, 

 a w językach więcej śladów pozostawiły, niż dotąd na to zwracano uwagi. We- 

 dług Tacyta, słowianie wiele przejęli zwyczajów od sarmatów. Nie wszyscy Scy- 

 towie byli koczownikami: niektóre plemiona ich „uprawiały ziemię i prowadziły 

 handel zbożem. Dawno założone osady nad Pontem musiały na nich tak kształ- 

 cąco i cywilizująco wpływać, jak Marsylija na celtów." Co się tycze pokrewień- 

 stwa scytów i sarmatów ze szczepem irańskim, to Fligier, streszczając badania 

 dotychczasowe nad temi ludami, przychodzi do przekonania, opartego na licznych 

 dowodach, że pokrewieństwo to jest niewątpliwem (Flig. 344—351; toż mniema 

 Mullenhoff od str. 549 i Krek, 36—37). Mnie się zdaje, że nawet nazwę sarma- 

 tów łatwo i stosownie można z języka zendzkiego wyjaśnić: gara niski 4- maeta 

 miejsce, siedlisko, a więc niby zamieszkujący nizinę, niżówce, żmudzini, dolacy 

 doliniacy,— mieszkańcy nizin nadczarnomorskich. 



Zbliżano dawniej wyraz chata z niemieckiem kot, kote tegoż znaczenia; wyraz 

 ten, niewyjaśniony dotąd etymologicznie (Kluge, Etym, Worterb.), wątpię aby 

 był w związku z chatą, naprzód dla tego, że chata ma ch i a, a powtóre, że mamy 

 w języku naszym już ten wyraz niemiecki, jako zapożyczony, - w wyrazie kojec, 

 który, podobnie jak ojciec z ociec, zmieniliśmy z kociec. Co do znaczenia, porów- 

 nać należy angielskie dovecote gołębnik, sheepcote owczarnia; inni słowianie również 

 wyraz ten sobie przyswoili. 



Czy i w jakim związku z wyrazem kote "zostaje stary nasz .wyraz kucza, ku- 

 czka, oznaczający chatę z chróstu, budę, a używany dzisiaj o budkach żydowskich 

 w czasie święcenia kuczek, oraz w krakowskiem, w formie kuca, kucyna w znaczę- 



