— 390 — 



niu chałupki (Kolberg, Krak., IV, 310), w poznańskiem w postaci kucki piecyk 

 w osieci (Zb. wiad. I, 21 pod wyrazem osieó), tego dojść nie potrafiłem. To pewna, 

 że wyraz ten znany jest i innym słowianom: starosłowiań. kąHa namiot, le- 

 pianka, serb. kuca dom, słowieńs. koca chatka itd. Porossyjsku i białorusińsku 

 ten sam wyraz, w formie kuca (znany jako prowincyjonalizm i w naszych słow- 

 nikach) oznacza kupę. W każdym razie wyraz to ciekawy, okazujący przejście zna- 

 czeń od kufy (niby dachu nawalonego nad ziemianką) przez licho flecioną chatkę 

 („Kuczki sobie przy kościele z chróstu, jako za pogaństwa, stawiali" Skarga u Lin- | 

 dego pod wyr. Kuczu), aż do serbskiej nazwy domu. Być może, iż, jak chce Miklo- j 

 sicz (w słowniku starosłowiań; pod wyrazem KąMa), myśmy zapożyczyli wyraz 

 ten od rusinów, bo formy starosłowiańska i słowieńska wskazywałyby na odpo- 

 wiedniość polską av formie kąca lub kącza. 



Zdaje się, iż krokiem naprzód w postępie kultury było zastąpienie narzuco- 

 nego, nasłanego pokrycia nad ziemianką przez dach na podporach krokwiastych, 

 pierwotnie zapewne z grubszych gałęzi, pokrytych zielskiem, liśćmi, nawozem, 

 słomą łub darnią. Ale o dachu i zrębie pomówimy niżój, bo należą już one do form J 

 chaty bardziej rozwiniętych. 



Tutaj wspomnieć trzeba jeszcze pokrótce o mieszkaniach nawodnych i o na- J 

 miotach wozowych: obie te postaci schronień ludzkich poprzedziły oczywiście I 

 stałą na wierzchu ziemi siedzibę. 



Mieszkania nawodne I przenośne. 



Wspólną cechą obu tych rodzajów mieszkań pierwotnych jest okrągłość, | 

 większość rozpoznanych dotąd budowli nawodnych i zwykły kształt namiotu, są H 

 nie czworoboczne, lecz okrągłe. Wspomniałem już o siedmiu okrągłych komórkach \ 

 w urnie monachijskiej i o ziemiankach ulowych; być może, iż A?łaśnie kształt zie- 1 

 mianek okrągłych przechował się jako zabytek szczątkowy w postaci domków na- I 

 wodnych i wozowych. 



Powołując tak zwane urny domkowe na świadectwo, muszę o nich słów kilka jj 

 powiedzieć, jako o przedmiocie bardzo niedawno wprowadzonym do archeologii | 

 i mało naogół znanym. 



Ciągłość postaci, nieodstępowanie od pierwotności typu jest jednem z głów- | 

 nych znamion nietylko myśli i mowy ludzkiej, ale też przedmiotów kultury ma- 

 teryjalnej. Jak w języku przechowuje się uparcie dawny materyjał mowny, jako i 

 obsłona coraz to zmieniających się pojęć, tak i w zakresie kultury stare formy I 

 nie ustępują, chociaż materyjał, potrzeby i cele zmieniają się z czasem. 



Z drugiej znów strony zauważmy, że człowiek pierwotny wyobrażał sobie, j 

 iż życie poświetne jest dalszym ciągiem i podobieństwem doczesnego. Zmarłemu I 

 przeto urządzał mieszkanie na wzór tego, którem się cieszył za życia. Zakopy- • 

 wanie ciał do ziemi jest niczem innem, w moich oczach, jak zabytkiem mieszka- 

 nia w ziemiankach; wyraz grób od grzebać uwiecznił ten zwyczaj: zmarłemu po- j 

 dano taki sam przytułek w ziemi, jaki go chronił za życia. Dziki, bez przytułku 

 błąkający się po lasach, wyrzuca nieboszczyków swoich „na pastwę psom i pta- < 



