391 - 



kom drapieżnym/' jak powiada pieśń liomeryczna; taki co sobie przytulisko na 

 drzewach i w drzewach urządza, zawiesza zmarłych również na drzewach. Czło- 

 wiek budujący się i murujący na ziemi stawia dla nieboszczyków domy i domki 

 na powierzchni ziemi. Wznosząc dom dla bogów, naśladuje architekturę wła- 

 snego domostwa, tylko o tyle większe mu nadaje rozmiary, o ile wyobraża sobie, 

 że bóg jego jest potężniejszym od człowieka. Chata norweska, z „przyłapem" 

 na słupkach od frontu i podobnaż chałupa na Mazurach, albo na Kujawach bar- 

 dzo są podobne kształtem do starogreckich świątyń drewnianych i do niejednej 

 kapliczki polskiej. 



Tój kombinacyi zawdzięczamy piękne odkryeie Nilssona. Długi czas nie 

 umiano sobie wytłumaczyć, co znaczą dziwne grobowce, odkopywane w Skandy- 

 uawii, mające kształt podłużnej czworobocznej lub okrągłej komory z odnogą, 

 przypierającą do niój (Nils. tablica XIV NN. 243., 245, 246). Wychodząc z za- 

 sady, że grób taki musi być kopiją mieszkania, Mlsson odkrył w domkach a raczej 

 norach Eskimosów zupełnie takie same kształty i wymiary; szyja zaś owa odpo- 

 wiada korytarzowi, przez który wchodzi się a raczej wpełza do przytułku eskimos- 

 kiego (Nils. tamże N. 251, oraz str. 161 i dal. Nazywa on takie zabytki „grobow- 

 cami z galeryją''). Na tej samej zasadzie słusznie Much objaśnia domkowy kształt 

 relikwijarzy średniowiecznych: „Kelikwijarz, powiada on (str. 331) i urna domko- 

 wa okazują się identycznemi; ta tylko zachodzi pomiędzy niemi różnica, że urna 

 pochodzi z czasów pogańskich, a relikwijarz z chrześcijańskich". 



Nic więc dziwnego, że gdy palenie ciał weszło u niektórych plemion we zwy- 

 czaj, gdy na pozostałe po spaleniu kości i popiół mały grób wystarczał, lepiono go 

 z gliny i nadawano mu kształt domku, w jakim żywi przemieszkiwali. 



Takich urn domkowych znaleziono ostatniemi czasy kilkanaście; wskazałem 

 już wyżej, gdzie się znajduje rysunek urny tego rodzaju, zdobiącej zbiory mona- 

 chijskie; więcej szczegółów o tern znajdzie czytelnik u Lubbocka I, 48 i dal. Hel- 

 big 50. Meitz, od 75. Much 331. Hennig 5 i 178—183. Z kształtów ich widać, że 

 za wzór służyły im domki przeważnie okrągłe, z chróstu plecione, gliną oblepiane, 

 z dachem słomianym czy trzcinowym; do wnętrza domku prowadziły drzwiczki 

 małe, o bardzo wysokim progu; okien nie było, tylko otwory w dachu: drzwi za- 

 stępowały okna. Bliższe poznanie mieszkań nawodnych przekonało, że większa 

 część ich musiała mieć postać owych urn domkowych; toż samo powiedzieć można 

 i o nawpół w ziemi schowanych domkach pierwotnych; tu i tam bowiem znajdo- 

 wano bezkształtne bryły gliniane, noszące na sobie wyraźne odciski gałęzi i chró- 

 stu, który gliną oblepiano (Helb. od str. 50). Że domki te były budowane a raczej 

 klecone z gałęzi, tego dowodzi właśnie nieznajdowanie się w wykopaliskach śla- 

 dów ścian jakichkolwiek, oprócz wspomnianych wyżej brył gliny a te znajdowano 

 tam tylko, gdzie skutkiem spalenia lepianki, drzewo znikło, a glina się wypaliła 

 i tym sposobem przetrwała wieki w kształcie pierwotnym. 



Rzymianie przechowywali na Palatynie jako świętość narodową tak zwaną 

 „chatę Romulusa" (casa Eomuli, o której Owidijusz powiada, że była „d e 

 canna viminibusque" z trzciny i chróstu) i wogóle zabytki tego ro- 

 dzaju wyobrażali sobie zawsze jako plecione z chróstu, słomą lub trzciną kryte 

 i okrągłe. Mniemać nawet wolno, że tój tradycyi, temu szczątkowemu nałogowi 



