— 392 — 



przypisywać należy okrągłość świątyni Westy, wyobrażającej przedmiot najdaw- 

 niejszej czci ludzkiej, ognia, a także okrągłość świątyń Inny cli bóstw starożytnych 

 (Helb. 12 i od 52). 



Zdaje się przeto, iż dalszym postępem w budowaniu się człowieka po zie- 

 miance, były okrągłe cbatki, stawiane z chróstu, oblepianego z wewnątrz i z zew- 

 nątrz gliną, pokryte stożkowym dachem słomianym lub trzcinowym. Liczne ple- 

 miona dzikich lub nawpółdzikich w Afryce, Ameryce i Astralii dotychczas w dom- 

 kach takich mieszkają; nawodniska i wykopaliska europejskie świadczą o takimże 

 kształcie i materyjale; a kto się przypatrzył budowie chat ukraińskich lub podol- 

 skich, temu mimo woli nasunie się porównanie z odwiecznemi owemi zabytkami; 

 podziśdzień Ukrainiec kleci sobie chatę z cienkich gałęzi, oblepiając je z obu stron 

 gliną i dach słomą poszywając, a na Litwie często się widzi szopy na siano plecio- 

 ne z chróstu, bez gliny nawet. Przypomnijmy sobie co Strabo pisze o lepiankach 

 Gallów, okrągłych, z drzewa kleconych lub plecionych, oblepionych gliną, krytych 

 słomą i co Tacyt (Germ.16) mówi o chatach Gierinanów: „Do wszystkiego używają 

 nieociosanego drzewa, a niektóre miejsca pociągają bardzo starannie pewnym ga- 

 tunkiem ziemi (i gliny), która tak jest czystą i błyszczącą, że wygląda jak malowa- 

 nie", to wcale podobne do chaty ukraińsko-podołskiój. Wyraz lepianka przechował 

 nazawsze w mowie naszój ten szczebel budownictwa pierwotnego. 



Ale nie odrazu ziemianka wypłynęła na powierzchnię ziemi. Są wskazówki, 

 że wynurzanie się jej było stopniowem: naprzód stanął dach na równi z ziemią; 

 potem przybywały ściany, nasamprzód zapewne usypane z ziemi wykopanej, po- 

 tem niziutka ściana z okrąglaków, która z biegiem wieków rosła w górę. Dowody 

 tej ewolucyi przechowały się w zabytkach i w obecnym zwyczaju wielu plemion. 

 Dość wskazać tak zwane szwedzkie skalbyggnady (dosłownie domy jaskinio- 

 we), ziemianki, do których się wchodzi a raczej schodzi po drabinie, mające nad 

 ziemią spiczasty dach tylko (Meitz. 80, rysunek tamże tabl. IV, fig. 8); nasze małe 

 lodownie wiejskie bardzo są do tych schronisk podobne. W wielu odkrytych now- 

 szemi czasy śladach dawnych domków z chróstu i gliny głębokość wykopanego 

 dołu nie przenosi łokcia, co dowodzi, że ziemianka była połowiczną, w połowie pod 

 ziemią schowana, a w połowie nad ziemię wzniesiona i opasana ścianami ziemnemi 

 lub drewnianemi, zapewne w celu umożebnienia okien i dostępu powietrza (Lub. 

 I, 49 — 50. Helb. 47 i dal.). Zdaje mi się, że szczątkiem tradycyjnym takiej zie- 

 mianki połowicznej są domy piętrowe, jakich dużo się widzi w Czechach, Tyrolu, 

 Szwaj caryi, Bośnii i Serbii. Dół ich jest murowany, często z kamienia; wchodzi on 

 do połowy w ziemię; mieszczą się w nim albo bydlęta, albo też płody rolnicze; 

 nierzadko wchód do górnego piętra bywa ze środka piwnicy; góra jest drewniana, 

 mieszkają w niój ludzie (Porówn. rysunek u Lip. 53 - 54; w Kłosach tom 32, str.48 

 dom bośniacki, dół nazywa się magaza). 



Żywemi też świadkami budowli dopiero co z ziemi wyłażących są stodoły li- 

 tewskie, zwane gumnami. Dach ogromny, bardzo wysoki, spuszczony prawie do 

 ziemi; ścianki czasami nie wyższe nad półtora łokcia; podobnemi są do nich cegiel- 

 nie nasze, ale te początek kształtów swoich równie dobrze zawdzięczać mogą póź- 

 niejszym celom czysto przemysłowym. 



