- 394 



camy nasamprzód uwagę na kilka wyrazów, które rzucają jakieś choć niepewne 

 światło na te zamierzchłe czasy. 



I tak nasamprzód sama nazAva koczowania zwraca już naszą uwagę. Koczować 

 postaropolsku, nie znaczy włóczyć się, wędrować, ale także przemieszkiwać, prze- 

 bywać, potem obcować. Zdaje się, że wyraz ten pochodzi z języków fińskich, rów- 

 nież jak i nazwy namiotu i bud namiotowych: szatr, szałas, kotara (dawnićj kotarba 

 ze znaczeniem namiotu), może i jata, kucza. Gdy zważymy przytem, że od Węgrów 

 zapożyczyliśmy wiele wyrazów odnoszących się do żywota pasterskiego, ze stanem 

 koczowniczym związanego (jak np. juhas, bryndza, baca, birka, berbenicu i t. p.) to 

 może wolno będzie przypuszczać, że wszystko, co w języku naszym trąci koczow- 

 nictwem i pasterstwem, przypomina przedewszystkiem wpływy fińskie. 



Zanotować też tu należy parę wyrazów, świadczących o łączeniu pojęcia 

 mieszkania z wozem. Po grecku skene (skąd nazwa scena) znaczy budę, namiot 

 oraz budę na wozie; tak samo i u nas buda ma oba te znaczenia; grec. kamdra (skąd 

 nasza komora i kamera, chociaż zapewne nie bezpośrednio) znaczy wóz z budą i po- i 

 kój. U Rossyjan wyrazem tatarskim kibitka oznacza się podobnież i wóz i budę na j 

 , nim, która, może przez nałóg szczątkowy, nie przytwierdza się, ale tylko przywią- 

 zuje sznurami do wózka. Odwieczne wyrażenie prawne niemieckie „die fahrende 

 Habe" dosłownie „mienie przewoźne" zalicza i dom do rzędu ruchomości. 



Podaję dla porównania parę wskazówek z epoki dzisiejszej, odnoszących się 

 do mieszkań na wozach, do owego domu ruchomego, budy w dwojakiem słowa zna- 

 czeniu; biorę je naumyślnie z dwu końców świata. Schuyler tak opisuje kibitkę 

 kirgiską (Geig. od 221): „Zwykłem ich (Kirgizów) mieszkaniem, w zimie i w lecie, 

 jest kibitka, namiot okrągły z filcu, rozpiętego na lekkim szkielecie drewnianym. 

 Szkielet ten prędko się daje rozbierać i składać, a tak mało waży, że jeden wiel- 

 błąd go dźwiga. Rozpościerają się na nim duże płaty filcu z wielką łatwością, 

 tak, iż w dziesięć minut można cały namiot ustawić. Z jednej strony znajdują się 

 drzwi, przykryte zasłoną filcową. Ognisko urządza się w środku, a dym uchodzi 

 otworem w dachu". 



Na drugiej półkuli, u Patagończyków, podobny temu dom przenośny dziś I 

 jeszcze jest w użyciu, Pitzroy (przytoczony u Lub. II, 232) tak go opisuje. „Chatki 

 Patagończyków są prostokątne, mają długości 10—12, szerokości 10 stóp; z przo- 

 du wysokość ich wynosi 7, z tyłu 6 stóp. Szkielet drewniany składa się ze słupów, 

 umocowanych w ziemi, których widłowate końce podtrzymują beleczki poprzecz- l 

 ne, a na tych leżą krokwie, które dźwigają na sobie dach, sposzyty ze skór zwie- , 

 rzęcych, broniący od wiatru i słoty. Podczas swych wędrówek z miejsca na miej- 

 sce, zabierają oni z sobą te słupy i krokwie, bo sporządzanie* ich wiele mozołu 

 kosztuje. Przybywając na miejsce, gdzie się mają zatrzymać, kopią twardym spi- 

 czastym kawałkiem drzewa otwory w ziemi do umocowania słupów, a że całe 

 rusztowanie i dach mają z sobą, więc w krótkim czasie mieszkanie staje go- 

 towe". 



„Gdy Aryjowie ze stadami swemi (powiada Henn, 119) ciągnęli na zachód, 

 napotykali albo step nieprzejrzany, albo nieprzebyte lasy. Na stepach, zachęcają- 

 cych do koczowania, brakło materyjału do budowania domów, więc Scytowie 

 i Sarmaci mieszkali na wozie, pod nakrywającym go z chróstu plecionym koszem"; 



