--- 395 - 



tu przytacza świadectwa pisarzów greckich i nazwę z Pindara: „hamaxphó- 

 rełoi oikoi", domy nawoźne, na wozach unoszone. Wozy te (powiada Hippo- 

 krates), są pokryte filcem, mają cztery, czasem sześć kół; ciągną je dwa lub 

 trzy woły. 



Mimowoli przychodzą tu na myśl przenosiny ubogiego chłopa litewskiego, 

 które nieraz widziałem. Mała, z cienkich beleczek sklecona chata, rozbiera się 

 w krótkim czasie, składa się na wozy; kilka par wołów lub koni przewozi belki, 

 krokwie, drzwi i całą ruchomość na nowe siedlisko; a tam, przy pomocy kilkuna- 

 stu dużych kamieni, podłożonych jako fundament, trochy słomy i mchu, w parę 

 dni staje przewoźne domostwo i póty stoi, póki znowu los nie zmusi do szukania 

 nowej siedziby... 



Gdy sobie przypomnimy znany w całej Polsce półkoszek wozowy; gdy zesta- 

 wimy historyczny kosz kozacki z ciemnemi wyrazami kotczy i koczować; gdy wspo- 

 mnimy sobie sarmackie kosze wozowe, o których tylkocośmy pisali (owe Eschilo- 

 we .,plektds stegas" , .plecione stogi", tłumacząc dosłownie, porównajmy litewski 

 ' sfó#«s = dach), to usłyszymy jakieś niewyraźne echo przeddziejowe... które aby 

 uczynić wyraźniej szem, dużo jeszcze pracy starożytniczej i językowej potrzeba. 



Świadectwa dziejopisów od VI wieku, po stałem osiedleniu się słowian 

 w granicach, które mniej więcej podziśdzień zajmują, bardzo są z początku o nich 

 szczupłe. Widać z nich, że są już osiedli, ale takie mają jeszcze mieszkania, iż 

 z łatwością je porzucają, aby, gdy zajdzie potrzeba, przenieść się w inne zapewne 

 już teraz nieodległe strony. 



Prokop, który umarł około połowy VI w., mówi o słowianach (de bello goth. 

 3, 14), że „mieszkają w lichych chałupach (używa tu wyrazu kalybe, od które- 

 go nasz chałupa pochodzi), oddaleni jedni od drugich, zmieniając bardzo często 

 miejsce pobytu." Jeszcze w XII wieku prawie to samo powtarza Helmold (2, 13): 

 (Słowianie) .,nie zadają sobie pracy przy budowaniu domów, lecz je klecą z chró- 

 ,stu, zaradzając tylko konieczności zasłonięcia się od burz i deszczów... Dla zdo- 

 byczy nieprzyjacielowi nic nie zostawiają, prócz swej chałupy, którą bez najmniej- 

 szego żalu opuszczają." A jednak tenże kronikarz tamże dodaje: „Skoro tylko 

 odgłos wrzawy wojennej się rozniesie, wtedy zboże z plew oczyszczone, złoto, 

 srebro i wszelkie kosztowności chowają w jamy, żony zaś i dzieci ukrywają bez- 

 piecznie po grodach i lasach." 



Tak samo, jak w wiadomościach greków i rzymian o giermanach trzeba sta- 

 rannie odróżniać, co o których plemionach i okolicach prawią, gdyż wielka zacho- 

 dziła różnica np. w cywilizacyi niemców południowych a zachodnich, zachodnich 

 a wschodnich, tak też i w wiadomościach o słowianach niewszystko do wszystkich 

 słowian odnosić należy: jedne plemiona stały niżej, drugie wyżej w tym samym 

 czasie. Wiemy np. jak dzikiemi byli sasi aż do epoki Karolingów, gdy ich pobra- 

 tymcy południowozachodni, przez uleganie i styczność z cywilizacyją rzymską, 

 znacznie wyższą posiadali kulturę. 



Rzecz pewna, iż z końcem V wieku słowianie już byli prawie osiadłemi 

 i mieli domy,— liche zapewne, z chróstu i gliny, ale w każdym razie domy; nie od 

 razu zapewne życie koczownicze przeszło w nieruchomą osiadłośó: kilka wieków 



