- 397 



Zdaje mi się, że nasz wyraz cieśla zupełnie odpowiada sanskryckiemu takszan 

 (majster, cieśla), greckiemu tektc-n (majster, cieśla i t. d.) i innym pokrewnym 

 wyrazom aryjskim. Dla wyrazu topór, który Miklosich chce wywodzić z języka 

 perskiego, upatruję prosty rodowód od ciepaó w znaczeniu ciosać, rąbać; koń- 

 cówka — or rzadką jest wprawdzie u słowian, ale w każdym razie istnieje, np. ozor, 

 kaczor, jędor i t. d. 



Izba jest wyrazem czysto słowiańskim, zdaniem mojem. Miklosich wywodzi 

 go z giermańskiego stuba, franc. etuve i t. d.; zdaje mi się jednak że się myli, co 

 starałem się uzasadnić w t. IV Rozpraw Akad. Umiej. wydz. filolog, str. LXX— 

 LXXII. Do dowodów tam złożonych, dodaję tu jeszcze litewskie wyrazy u Szyr- 

 wida: żedżiu formuję, lepię (z gliny, wosku i t. d.), żedżiics majster, zdun, odpo- 

 wiadające starosłowiańskiemu zidati i t. d. 



Dach jest wyrazem giermauskim przez nas zapożyczonym; nie wynika stąd 

 jednak aby przodkowie nasi poznali i nauczyli się dach robić od giermanów, jak 

 np. odwrotnie, z tego że niemcy zapożyczyli naszego wyrazu granica w postaci 

 Grenze lub Granzc, nie wynika, źe nauczyli się pojęcia i znaczenia granicy od nas. 

 Jak my obok wyrazu dach posiadamy swojskie: strzecha, poszycie, poszewka, tak też 

 i giermanie mają własny, odwieczny wyraz Mark na oznaczenie granicy. Z tego 

 powodu następną muszę uczynić uwagę. 



Xiezawsze i niewszędzie wyraz zapożyczony świadczy o przejęciu pojęcia, 

 które wyraża, oraz rzeczy lub kunsztu, którą znamionuje, od narodu, z którego 

 mowy pochodzi. Bardzo często lud, zapożyczający wyrazu, na to go tylko sobie 

 przyswaja, aby odcieniować pojęcie i rzecz, które oddawna posiada. Oto kilka 

 tego przykładów. Posiadamy odwieczny wyraz namiot, a obok niego szaier, szatr, 

 szatra, kotarba; te ostatnie prawdopodobnie wzięliśmy od plemion obcych tylko dla 

 tego, że wyrażały jakąś odmiankę namiotu, jakiś jego nowy gatunek, nieco różny 

 w budowie, barwie, przeznaczeniu, wielkości i t. p. od dawno znanego namiotu. 

 Obok szczeropolskiego wyrazu: droga, gościniec, mamy szosa: zapożyczenie tego 

 ostatniego wyrazu oczywiście nie dowodzi, żeśmy przedtem dróg nie znali, lub nie 

 mieli, ale że ten rodzaj drogi tylko był nam obcym, więc wprowadzając bite go- 

 ścińce, wzięliśmy zarazem i wyraz. Toż samo da się powiedzieć i o wyrazach: 

 lichtarz, wirydarz, sufit, stołowanie, parlament, zydel, huta, oberża, hotel i t. d. obok: 

 świecznik, ogród, sad, posowa, powała, sejm, ława, ławka, buda, domek, zajazd, 

 gospoda, gościniec i t. d. 



Zachodzi tu także wpływ prowincyjonalizmów: nieraz kresowi mieszkańcy 

 skutkiem częstszych z obcemi stosunków, z różnych powodów pożyczają wyrazu 

 od obcych; z czasem wsiąka on w słowozbiór całego narodu i wypiera lub zasłania 

 odwieczny własny, znany i używany w innych prowincyjach; tak np. kształt, na- 

 kształt, rychtyk, tapety i t. p. obok postać, na wzór, na podobieństwo (ludowe na 

 podób), zupełnie, właśnie, obicie i t. p. 



Xiemając uwag tych na względzie, wydaje się zwykle sąd pośpieszny i po- 

 wierzchowny. Takie sądy znajdujemy np. u Hehna (123 i nast.), a szczególnie 

 u Henninga (83), który powiada: ,,Że dom polski nie słowiańskiego, ale giermań- 

 skiego jest pochodzenia, dowodzi tego i mowa. Liczne nazwy najważniejszych 



