398 



części jego są wyrazami zapożyczoneini od niemców. Nazwy przedsionka (połap, 

 pułap, przyłap). Jagicz słusznie wywodzi od naszego wyrazu „Laube'' (Archiv., 

 nie II, 213, jak podaje H., ale. III, 213). chociaż sposobu zapożyczenia jeszcze nie 

 wyjaśnia. Oczywiście niemieckiemi także są wyrazy: belka, cwela, szachulce 

 i inne." 



Zapewne! Mogę do spisu tego dużo innych jeszcze wyrazów przytoczyć, jak 

 np. stało (Saule). dach (Dach), bonty v. bunty (Band, Bund), chyża (Hans), huta 

 (Hiitte), dyl (Diele), obzajdy (Abseite, a to z grec. hapsjs, absydy), rama (Eah- 

 men) i inne. Ale, niech o tern nikt nie zapomina, obok tych wyrazów, a prawdo- 

 podobnie po części przed ich poznaniem, posiadamy i posiadaliśmy, często po kilka 

 na jedno pojęcie, rodzime wyrazy, toż samo oznaczające, jak np. przycieś, zrąb, 

 kalenica v. kalonka, krokiew, kozły, obierka, płatew v. płotew, oczap v. oczep, pod- 

 ciąg, siostrzan, polepa, posoba v. posowa, powała, wystawa, podsień v. podcień, słup, 

 odźwirki, siodło, węgieł, połciżna, stratnik, okap, przypustnica. podsiębitka, spinka, 

 podłoga, wietrznik, zastrzał, średnica, kijaki, przęsło, brożyna i wiele innych. 



Dowodzi to, że w niektórych okolicach, dla cieniowania, zapożyczaliśmy od 

 niemców pewnych wyrazów budowniczych, mając spory zapas odwiecznych włas- 

 nych, czyli, dalej wnioskując, zapożyczaliśmy pewnych ulepszeń lub odmianek bu- 

 downiczych, ale posiadaliśmy i rzecz samą i nazwę całego kunsztu własne i od- 

 wieczne. 



Łatwo się przekonać o tern, porównywając z budowaniem drewnianem, bu- 

 dowanie z kamienia lub cegły, czyli murowanie. Faktem jest, że niemcy nauczyli 

 się takowego całkowicie od rzymian i plemion romańskich; to też i słowozbiór ich 

 mularstwa jest całkowicie obcym (tak samo i u nas, bośmy się murowania od niem- 

 ców nauczyli), jakoto: Mauer, mauern (niurus), kalk (calx), kelle (ze średuiołaciń. 

 cocilla, czy też cocula, coculum lub też ze starołacińs. culeils), Ziegel (tegula), 

 Mórter (mortarium) i t. d. A ponieważ nasz słowozbiór ciesielski jest przeważnie 

 rodzimym, w części tylko zapożyczonym, śmiało więc twierdzić możemy, żeśmy 

 sztuki budowania z drzewa nie od niemców się nauczyli. 



Tyle o wyrazach: o mniemanem zapożyczeniu kształtu i stylu chaty polskiej, 

 poniżej się rozwiedziemy. 



Me mogę wchodzić tu w rozpatrzenie wszystkich wyrazów, odnoszących się 

 do budownictwa, o ile się wiąże ono z pierwotną chatą naszą; zajęłoby to zbyt 

 wiele miejsca, byłoby tutaj niewłaściwem i w wielu razach nie doprowadziłoby nas 

 do pewnych wniosków, gdyż wielka część tej strony słowozbioru naszego potrze- 

 buje jeszcze mozolnych a powolnych studyjów przygotowawczych. 



Ograniczając się przeto niewątpliwą, zdaje mi się, wskazówką, z mowy na- 

 szej zaczerpniętą, iż wiadoma i wyjaśniona a większa część słownictwa naszego, 

 o ile chaty dotyczę, dowodzi rodzimego u nas początku ciesielstwa i wogóle chaty, 

 postąpimy dalej, szukając naprzód powstania jej z poprzednio poznanej postaci 

 domostwa, a potem starając się rozwiązać pytanie, skąd dostaliśmy jej typ, czyli 

 styl pierwotny. 



Przejście od budy plecionej, wylepionej gliną, o dachu nasłanym, do chaty 

 czworobocznej z dachem na krokwiach, drzwiami i oknami, nie daje się wyraźnie 



