dośledzić. Opuszczam przeto mozolne a wątpliwe zacieki nad tem autorów niemiec- 

 kich, których się radziłem i podaję wątek samych ich wniosków. 



Zdaje się, że najważniejszym postępem od plecionej budy okrągłej było sta- 

 wienie krokwi, opartych na ziemi, podpartych zastrzałami czyli podporami; two- 

 rząca się w ten sposób szopa służyła za schronienie (w zimniejszych strefach) dla 

 bydła, siana i zboża, o ile takowe zaczynano zbierać i przechowywać. Człowiek 

 prawdopodobnie mieszkał jeszcze w ziemiance, ogrzewanej ogniskiem, płonącem 

 na kamieniach, umieszczonych pośrodku; dym uchodził otworem w dachu, ten zaś 

 tak samo jak w szopie, opierał się na krokwiach, spoczywających na ziemi. 



Domyślać się wolno, iż postęp ku krokwiom sprowadził przewrót w zasadzie 

 okrągłości: zakrywanie otworów szczytowych szopy, nasunęło samo przez się 

 kształt domku czworoboczny, który na zawsze wyparł dawną okrągłość. 



Węgieł, powstający z ułożenia i przyciosania okrąglaków, jest oczywiście 

 utworem stosunkowo późnym. Dawniejszym od niego sposobem budowania jest 

 stawianie słupów i przymocowywanie do nich lub wpuszczanie w nie szczap lub 

 okrąglaków poziomych. 



Najdawniejsze zabytki sanskryckie i zendzkie rzucają słabe światło na ten 

 właśnie oki*es ciesielstwa aryjskiego. 



Zimmer, który starannie zgromadził i uporządkował zarysy cywilizacyi in- 

 dyjskiej, o ile je wysnuć można z pieśni indyjskich, niewiele umie powiedzieć 

 o tym szczeblu budownictwa, a raczej ciesielstwa, na jakiem stał okres ów pra- 

 stary dziejów szczepu naszego (rozdz. V). Hymny wedyjskie, szczególnie tak zwa- 

 nej Atarwawedy, wyliczają skład i części chatki indyjskiej, przy sposobności zdej- 

 mowania złych uroków z nowopostawionego domostwa. Mowa tam jest o słupach, 

 podporach, krokwiach (zapewne bambusowych), o szczelnie zamykanych drzwiach 



0 dachu wysokim, o kilku pokojach czy raczej komorach; sznury i rzemienie służą 

 za spójnię różnych części budowli; często wspominany „ogień nieśmiertelny, roz- 

 weselający", który spoczywa „pośrodku chaty, niby w łonie matki"; zdaje się także 

 z kilku napomknień, że i bydło domowe mieściło się pod jednym dachem z ludźmi. 



Zendawesta (G-eig 216—224) mniej jeszcze szczegółowych wskazówek podaje 

 od pieśni wedyjskich. Widać jednak, że i irańskiej chaty głównemi składnikami 

 były cztery słupy rogowe, wkopane do ziemi, połączone belkami poprzecznemi, 

 wzmacniane podporami; mowa, też jest o odrzwiach i oknach, a także o cegłach na 

 słońcu suszonych, któremi może ściany między słupami wypełniano. 



Z tych wzmianek wnosić wolno, że pierwotne chaty plemienia aryjskiego 

 w Azyi były drewniane, budowane w takież słupy i mające zamiast wiązań ciesiel- 

 skich, różne spojenia sznurowe i rzemienne. 



Chata pierwotna grecka przechowała się w nieprzerwanym typie aż do naj- 

 wspanialszych świątyń Hellady. Typem kształtu jćj jest nieco podłużny czworobok 

 z wystawą dachową w węższej ścianie, opartą na czterech słupach; pod wystawą, 

 w środku ściany krótszej wchód do jedynej izby, która wraz z podcieniem całe do- 

 mostwo stanowi. Typ ten przechował się w pierwotnych drewnianych świątyńkach 

 greckich, znanych archeologom. Przeniósł się on wcześnie do Włoch południowych 



1 stamtąd rozszerzył się na cały półwysep. Czy i jaką wspólność w stylu i rozmia- 

 rach miał on z typem indyjsko-irańskim, trudno z pewnością powiedzieć; wszelkie 



