— 400 — 



jest jednak prawdopodobieństwo, że Semici mało-azyjatyccy, jak we wszystkiem, 

 tak i w budownictwie, wywarli wielki i stanowczy wpływ na naj dawniejszych. 

 Greków (Helb. 6-29; 45-64; Hen. 102—109). 



Na podstawie obszernych i szczegółowych badań archeologicznych niemiec- 

 kich, Lippert wysnuł i odrysował (str. 57 - 58) typ domu starogiermańskiego. Ry- 

 sunek ten bardzo przypomina tak zwane „gumno" czyli stodołę litewską,, o której 

 niżej pomówimy. I tu, jak w budowlach aryjskich, słupy główną rolę grają: na nich 

 wspiera się dach i cała budowa; wyglądają już ścianki z pod nisko do ziemi spu- 

 szczonego dachu; ułożone z okrąglaków, niewyższe są nad pół wrostu ludzkiego; 

 mały otwór służy za drzwi, przez które się wpełza raczej, niż wchodzi; boczne 

 ściany zabudowane są okrąglakami aż po szczyt; jedne ich końce wpuszczone są 

 do słupów głównych, drugie związane w tak zwane klucze stanowią węgły, na- 

 kształt naszych dzisiejszych. Zdaje mi się, że się w tern ostatniem autor myli: 

 z wielu wskazówek przypuszczać należy, iż pierwotnie nie tym sposobem, lecz słu- 

 pami węgły zamykano, wpuszczając okrąglaki w takowe, lub umieszczając ściosane 

 ich końce pomiędzy dwoma zbitemi lub związanemi z sobą słupami. 



Od Niemców zapożyczyliśmy początków naszej cywilizacyi i kultury; świad- 

 czą o tern dzieje, mowa i obyczaje nasze; nie byłoby tedy nic dziwnego, gdybyśmy 

 i budownictwo od nich przejęli. Czy tak jest, zobaczymy niżej. W każdym jednak 

 razie, wypada nam zbliska przypatrzyć się istniejącym jeszcze typom chaty nie- 

 mieckiój i porównywająe je z naszemi, wysnuć możebne wnioski. 



Chata niemiecka. 



Wprzód nim opiszę typy chaty niemieckiej, przedstawić muszę mój punkt 

 wyjścia, dotyczący chaty polskiej. 



Pomimo usilne poszukiwania, nie znalazłem dosyć zasobu do stanowczego 

 ustalenia jednego typu chaty polskiej; a jeszcze mnićj zastałem materyjału do jej 

 dziejów, prac zaś przygotowawczych prawie żadnych. 



Poniżój wyliczę źródła wiadomości moich o obecnej postaci chałupy polskiej* 

 a także przytoczę znane mi o niej wskazówki dziejowe. Okaże się z tego przeglą- 

 du, że na tych tylko źródłach się opierając, nie będziemy mieli pewnej podstawy, 

 brak nam bowiem szczegółowych opisów wszystkich zakątków kraju, a dotego co- 

 dzień niknie typ dawny, ustępując miejsca nowej postaci, którąby można nazwać 

 miejską, albo raczej przedmiejską lub małomiasteczkową. 



Zdało mi się więc rzeczą stosowną obrać podstawę bardziej ograniczoną, ale 

 pewniejszą. Rozumując, iż Litwa niedawno stosunkowo przyjęła cywilizacyją pol- 

 ską; że tak ją późno przyjąwszy, nie mogła jej posunąć stosunkowo daleko naprzód; 

 że zachowała przeto mało zmieniony typ budownictwa drewnianego z czasów bar- 

 dzo dawnych, tak rozumując, przyszedłem do wniosku, iż tam, na Litwie należy 

 szukać najdawniejszych wzorów ciesielstwa polskiego. Ktokolwiek się przypatrzył 

 ubiorowi chłopa litewskiego, jego obrzędom i zwyczajom, grom j zabawom, sprzę- 

 tom i narzędziom, gospodarstwu i wogóle życiu, kto się pieśniom jego przysłuchał, 

 ten wraz ze mną przyjdzie do przekonania, że wieśniactwo litewskie (mówię o Li- 



i 



