— 403 — 



pustek i lasów, odwieeznemi siedzibami giermańskiemi, albo, co jeszcze dziwniej- 

 sza, Niemcami wschodniemi. 



Upada więc wszelkie prawdopodobieństwo, iżby Słowianie od wydalających 

 się za Elbę Niemców nauczyć się mogli budowania domów, dla tój prostej przy- 

 czyny, iż niema dowodu, aby Niemcy, przebywając jako koczownicy w późniejszych 

 dziedzinach polskich, domy budować umieli. Co nie przeszkadza wszelakoż, iż póź- 

 niój cząstkowe zapożyczenia budownicze od Giermanów zachodzić mogły. 



Przechodzę teraz do rozpatrzenia głównych typów chaty niemieckiej. 



Pomimo zaprzeczenia Henninga (27), zdaje mi się zupełną mieć słuszność 

 Meitzen (81), a z nim i większość badaczy niemieckich, że chata iypu saskiego jest 

 pierwotną, charakterystyczną niemiecką. 



Ogromna szopa, mniej więcej 40 stóp 

 szeroka, czasami prawie kwadratowa 

 lub do 80 stóp długa, pokryta słomą, 

 o wysokim dachu; stołowania i komina 

 niema; ludzie mieszczą się wraz z by- 

 dłem, bez żadnój ściany lub przegrody 

 środek zajmuje ciemne klepisko; na 

 niem w danym razie tańczą; rodzina 

 rolnika przesiaduje koło ogniska, któ- 

 re płonie na nizkim płaskim murze, 

 bez kapy; dym rozchodzi się po całem 

 zabudowaniu; zboże składają nad gło- 

 wami, na belkach. Bywają różne 

 mniej ważne odmianki, ale typ wybija 

 się w tern głównie, iż wieśniak w jed- 

 nem dużem zabudowaniu mieści wszyst- 

 ko, co posiada, a prócz niego innych nie 

 stawia. Typ ten, według mapy Meitzena, rozciąga się od Flandryi ku granicy szląskiej 

 i zajmuje całą północ Niemiec, oraz Daniją, sięgając ku wschodowi aż na Pomo- 

 rze: zaliczam do niego i tak zwany fryzyjski, jako niewiele różny. Tak więc ob- 

 szarem swoim obejmuje on ową prowincyją saską Karolingów, a zatem przecho- 

 wuje zabytek pierwotnój struktury szczeroniemieckiój, wiadomo bowiem, że z Gier- 

 manów Sasi ostatni ulegli berłu Karola W. i że przedtem obcym wpływom (celtyc- 

 kim i rzymskim) prawie nie ulegali (Hen. 26—47; 136- 139; Meitz. 65—67 i tabl. 

 VI, 1-5; tab. II, 1). 



Drugi typ, najbardziej w Niemczech rozpowszechniony, nosi nazwę frankoń- 

 skiego. Nie ilustruję go rysunkiem, bo i bez tego łatwo się da opisać. Główna za- 

 sada wprost przeciwna saskiój: wieśniak nie mieszka pod jednym dachem z byd- 

 łem i zbożem, lecz, jak nasz, zabudowuje sobie dziedziniec różnemi stodółkami 

 i chlewkami, dla siebie zachowując domek oddzielny. Domek ten, najczęściej pię- 

 trowy, stoi bokiem do ulicy, ma wchód od dziedzińca, w środku długiej ściany; 

 wchodzi się naprzód do sieni przecinającej cały dom wpoprzek, a z niśj na prawo 

 i na lewo do izb rogowych; sień i te ostatnie bywają przedzielone ścianami, po- 



Przypatrzmy się jej bliżój. 



