— 404 — 



większane co do ilości przez przedłużenie całego domku, ale typem zasadniczym 

 pozostaje zawsze podział na trzy części: sień i dwie izby; dach zwykle wysoki, 

 ściany dzisiaj pospolicie murowane. 



Typ ten, według mapy Meitzena, obejmuje cale Niemcy środkowe i południo- 

 we, aż ku kresowi, w którym się styka z typem szaletów ym czyli szwajcarskim 

 który, opóez Szwajcaryi, ogarnia jeszcze część Bawaryi południowej, Tyrolu i łą- 

 czy się z podobnym stylem bośniacko-serbskim. 



Rzec można, iż typ frankoński przeznaczonym jest na powszechny: coraz on 

 dalej się rozszerza na wszystkie strony, mięsza się z miejskim i staje kosmopoli- 

 tycznym; nie trzęba się temu dziwić, bo najdogodniejszym jest ze wszech miar dla 

 rolnika; elastycznością, zaś swoją, daje się zastosowywać do wszystkich potrzeb 

 i środków. 



Meitzen słusznie, zdaniem mojem, upatruje początek stylu tego nie w wyna- 

 lasczości gierniańskiej, lecz w puściźiiie po Celtach, ulepszonej przez wpływ rzym- 

 ski (od 81; Hen. 8—25; 139-151; Meitz. tabl. I, 1-4). 



Trzeci typ, obchodzący nas tu bliżej, jest skandynawski. Jak już wspomnia- 

 łem, zasadą jego jest ganek, czy też wystawa boczna: węższa ściana domu służy za 

 wchód, a przed nim, wsparty na kilku (najczęściej czterech ^ słupkach, znajduje się 

 podsień, czyli przyłap, wystawa lub przyzba, rodzaj portyku, słowem przedłużenie 

 dachu, otwarte pod spodem. Typ to podobny do stylu świątyń starogreckich. 

 Niemcy nazywają go nordiseh, czyli skandynawskim dla tego, iż przeważa w Szwe- 

 cyi i Norwegii, a w części i na wyspach duńskich; spotyka się także w niektórych 

 okolicach Polski zachodniej i pokrywa półwysep bałkański, ciągnąc się aż do Azyi 

 Mn. (jak twierdzi Meitzen). 



Dla tego, że panowie Hennig i Meitzen dostrzegli na rysunku dzieła Kol- 

 berga (Kujawy I, 75) chatę kujawską z tak zwanym przyłapetn, pospieszyli tedy 

 zawyrokować, że cała Polska roi się chatami typu skandynawskiego; a że Skandy- 

 nawowie są pokrewni pochodzeniem z Niemcami, więc pomijając już nazwę skan- 

 dynawską, utworzyli jakiś mniemany typ wschodnio?iiemiecM(\?) i kazali mu znamio- 

 nować całą Polskę. Zobaczymy dalej ile w tern jest prawdy; a tymczasem zwróćmy 

 uwagę na tę śmieszną i słabą stronę natury ludzkiej, która dla dogodzenia chciwo- 

 ści swojej skłonną jest robić z sąsiedniego plemienia, jakiś wschodni lub zachodni 

 dodatek tylko do własnój ojczyzny ')! (Co do typu skandynawskiego patrz Hen. 

 61—98, wraz z owym wschodniogiermańskim; 120—129; Meitz. 69-71, oraz tabl. 

 III, 1-9; VI, 6-9). 



Szukając po dostępnych mi źródłach polskich rysunków i opisów chaty wiej- 

 skiej, znalazłem niemało zasobu, ale ten zgoła nie wystarcza do utworzenia pew- 

 nego i zupełnego obrazu. Z wieiu okolic niema wskazówek, albo są niedokładne, 



') Niedorzeczno twierdzenia llenninga patrz str. 7 9, 83 — «4 itd. 



