- 408 - 



nych. Goś podobnego podają dwa, rysunki z Tykocińskiego; jeden w Enc. Roln. II, 

 1025; drugi w Kłosach, XVII, 328. 



Do tego typu, oczywiście blisko spokrewnionego z rzadszym chałupowym, 

 zaliczam bez wahania: drewniane domy dawne miejskie polskie z tak zwanemi pod- 

 sieniami (np. rysunek Matejki w Tygod. illustr. ser. 2, 1. 1, str. 98); powtóre naj- 

 dawniejsze kaplice i kościółki drewniane, typu świątyni starogreckiej, co do roz- 

 miarów większe od spichrza litewskiego, ale zupełnie tój samej architektury; po. 

 trzecie, starodawne, dziś jeszcze dość licznie widywane karczmy z przyzbami na 

 słupach, tern się od spichrza różniące, że mają przybudowane duże stodoły dla 

 koni, wozów i bydła podróżnych i nareszcie chałupy typu rzadszego. 



Do pewnego stopnia należy tu także i tak zwana sernica litewska, budowla 

 kwadratowa, otoczona zwykle galeryją naokoło, z występem dachu nad nią, wznie- 

 siona o łokci 4 do 6 nad ziemią, oparta na jednej grubej sztuce drzewa, którą przy 

 ziemi utrzymują cztery podpórki, nadające dolnej części głównego słupa kształt 

 kurzej stopy (stąd może nazwa owych izdebek „na kurzej stopie 1 ', znanych z ba- 

 jek). Malowniczy opis sernicy podał Mickiewicz w Panu Tadeuszu, pod koniec 

 księgi IX. (Porówn. Lund., 35). 



b) Stodoła, zwana na Litwie gumnem, o której już mówiłem: budowla na 

 słupach, często w drewniane słupy zarzucana i nawet po rogach słupy drewniane 

 mająca; ścianki bardzo niskie, dach wysoki, prawie do ziemi dotykający. Dc ka- 

 tegoryi gumna należą też chaty podolskie i ukraińskie rodzajem swój budowy: 

 węgły ich nie są wiązane, lecz miejsce ich zastępują słupy czyli szuła (z niemiec. 

 Saule), w które wprawiają się poprzeczne beleczki oblepiane potem gliną. 



Trzy tedy mamy główne postaci budownictwa drewnianego w każdej siedzi- 

 bie wieśniaka litewskiego: stodołę, chatę i spichrz. Szukajmy, jakie są punkty 

 styczne tych postaci z typami budownictwa zagranicznego, jakich wpływów tako- 

 wego na nasze dopatrzyć zdołamy i jaką można przypuszczać chronologiją w ro- 

 dowodzie tych postaci. 



Wnioski, przypuszczenia i zadania 



Z nieśmiałością, w krótkich słowach podaję następne zestawienia: natura 

 rzeczy i brak zasobu nie dozwalają nic stanowczego tu twierdzić; ale niepodobna 

 się oprzeć pokusie nasunięcia kilku myśli, które po przypatrzeniu się różnym wy- 

 żej opisanym postaciom, czytelnikowi zapewne tak samo jak piszącemu mimowol- * 

 nie się nasuwają. 



Patrząc na wspomniany wyżój rysunek Lipperta, przedstawiający dom pier- 

 wotny giermański, jak go sobie uczony autor myślą odtworzył;" czytając wywody 

 Schradera, Zimmera i Geigera o budownictwie najstarszych szczepów aryjskich 

 i w świeżej mając pamięci w tysiącznych egzemplarzach powtarzający się typ 

 gumna litewskiego, trudno rtie przypuścić, że to jest właśnie pierwotny, najdaw- 

 niejszy styl drewniany szczepu naszego. 



Porównywając go z ogromną stodołową chatą typu saskiego, rodzi się pyta- 

 nie: czy człowiek wbudował przytułek własny w stodołę, czy też dawną swą chatkę 

 obudował stodołą i chlewami? 



