— 410 



drewnianych, wspierających daszek. Cały dół zajmuje jedna komora, zwykle bez 

 okien. Podłoga z desek, ściany heblowane, sufit z grubych dylów. Ponad tern znaj- 

 dują się sąsieki. Dół sam nazywa się właściwie klecią. Tu się znajdują skrzynie 

 i kufry, wszystko co najdroższego. W lecie przyjmują tu najmilszych gości. Służy 

 ona za sypialnię nawet w zimie, chociaż nie jest opalana''. 



Bardzo mało udało mi 3ię znaleśó wzmianek w dawniejszych pisarzach na- 

 szych o mieszkaniach włościan polskich. Żadnej pracy oddzielnej, ile wiem, o tym 

 przedmiocie nie posiadamy. Tam, gdzieby się spodziewało znaleść trochę szczegó- 

 łów, zaledwie kilka słów się napotyka. G-ołębiowski w „Domach i Dworach" kilku 

 słowami rzecz tę zbywa (2— 5). Maciejowski w „Polsce do XVII wieku" (I, 110 

 i dal.) tak się odzywa: „Najdawniejsi kronikarze ledwie że nieco napomknęli 

 o mieszkaniach gminu, uwagę czyniąc, że się mieścił w chatach i szałasach broga- 

 mi snąć od postaci swojej nazywanych" (z kroniki węg. i czes. 104). U Długosza 

 kilka słów tylko znajdujemy (wyd. 1711, ks. IX, str. 1164), że Polska przed Kazi- 

 mierzem Wielkim była gliniana, brudna i drewniana, a po nim została murowaną. 

 Pisarze u Pistoriusza niewiele też powiadamiają. Gwagnin (I, 45) powiada, że wie- 

 śniak żmudzki mieszka pod jednym dachem z bydlętami, w niskich, podługowatych 

 chatach. Kromer (I, 88) o całej Polsce toż powtarza, dodając, że wszędzie chaty 

 są dymne, oprócz ziemi kaszub skiój i pruskiej. Bruin, który zwiedził Wilno w dru- 

 giej połowie XVI w., opowiada, że większość tego miasta składała się z dym- 

 nych chatek, w których ludzie ze zwierzętami domowemi przemieszkiwali (Civit. 

 orb. ter. III, 59 z r. 1572) '). 



Tak samo było, mniej więcej, w całśj Europie północno-wschodniej, aż do 

 stosunkowo bardzo niedawnych czasów. Aby się o tern przekonać, niech czytelnik 

 odczyta pierwsze rozdziały pięknego dzieła Lunda, którego tytuł przytoczyłem na 

 początku, a z którego wyjątków pomieścić tu nie mogę, aby nie rozszerzać i tak 

 już przydługiej rozprawki. 



Zważywszy tedy, iż mało posiadamy zasobu do historyi mieszkań wieśnia- 

 czych w przeszłości, oraz że dawnego stylu chałupy i inne zabudowania codzień 

 nikną, ustępując miejsca lepszym, trwalszym i wygodniejszym, ale nieodznaezają- 

 cym się prawie żadnemi cechami wyłącznie polskiemi, zdaje mi się. iż wytknąć 

 należy młodszym badaczom naszym dwojakie zadanie; pożądanemiby były przy- 

 czynki naprzód do dziejów budownictwa naszego wiejskiego, powtóre szczegółowe 

 opisy istniejących jeszcze źabytków takowego i to ze wszystkich zakątków kraju, 

 abyśmy, przed zniknięciem z powierzchni ziemi ostatnich szczątków starodawnej 

 architektury naszej drewnianej, orzec byli w stanie, jaką ona była i jaki gdzie 

 typ przemagał. Gdyby każdy w swojej okolicy postarał się o rysunek i plan, oraz 

 sporządził dokładny opis całej siedziby wieśniaczej, złożyłoby się z tego piękne, 

 pamiątkowe dzieło. Gdyby szkic mój powyższy, który szkicem tylko być prawo so- 



') To co Stryjkowski w wierszach swoich mówi o stanie dawnych Litwino'w (Kron. wyd. 1766, 

 str. 214), jest płodem jego wyobraźni, chociaż wątki brał zapewne z tradycyi. 



