— 416 — 



przeszedł do naszego języka prawdopodobnie z skandynawskiego duna '), który 

 to wyraz w niemieckiem i innych narzeczach giermańskich, brzmi diine, po fran- 

 cusku la dune, po grecku dis, gen. dinós (t. j kupa piasku) i jest widocznie pocho- 

 dzenia indogiermańskiego, ale w naszym języku pierwiastek jego zaginął. Prze- 

 ciwko przyswojeniu jego nie dałoby się nic powiedzieć, gdybyśmy nie mieli równie 

 dobrego wyrazu nasyp, którego znaczenie daleko lepiej podaje powstanie i istotę 

 przedmiotu, któremu służy, niż niezrozumiały dla nas wyraz duna. Że nasyp dziś 

 zwykle oznacza wzniesienie ziemi usypane ręką ludzką, nie wynika z tego, żeby 

 takież same wyniesienia, których twórcą jest wiatr, tej nazwy mieć nie mogły. 

 Nierzeja jeszcze mniejsze ma prawo obywatelstwa w naszym języku, pochodzi ona 

 z narzecza prusko-litewskiego i brzmiała w niem prawdopodobnie neryja, co ozna- 

 cza kawał ziemi usypanej przez morze. (Patrz Toeppen. Historisch chorographi- 

 sche Bemerkungen iiber die Frische Nehrung w Preuss. Proyinzialbl. 1852, tom I, 

 str. 81). Gdyby nierzeja Świeża i Rurońska były właściwością tych właśnie brze- 

 gów Bałtyku, nad któremi zamieszkało plemię litewskie, możnaby wyraz nierzeja 

 zrobić tak samo ogólnym, jak się rozpowszechniła nazwa fijord oznaczająca wąskie 

 zatoki, które są typową właściwością brzegów skandynawskich. Nierzeje atoli 

 znajdują się przy wszystkich wybrzeżach piaszczystych, nad morzem Czarnem np. 

 odgradzają one limany leżące przy ujściach rzek tamtejszych i mają specyjalną 

 nazwę rusińską peresyp, dla tego i nasz przesyp bardzo odpowiednią jest dla nich 

 nazwą, przesypują one bowiem dwa morza, wielkie morze i jego odnogę. 



Powiedzieliśmy już, że nasypy i przesypy nie są wyłączną własnością połud- 

 niowo-wschodniego brzegu Bałtyku, nadmienić wszakże wypada, że nad żadnym 

 może innym brzegiem nie znajdują się one zarazem w wykończonych formach i tak 

 blisko siebie. Południowe bowiem brzegi Bałtyku dotykają okolic, w których allu- 

 vium po kilkaset stóp pokrywa skalistą powierzchnię naszej ziemi, stąd też są 

 one dosyć niskie, a morze samo u brzegów miałkie, oba zaś warunki są dla tworze- 

 nia się nasypów i przesypów niezbędne. 



Nasypy, o których naprzód mówić zamierzamy, powstają z piasku wyrzuco- 

 nego przez morze, którego powierzchnia w ciągłem znajduje się poruszaniu a przy 

 większym wietrze wysokie bałwany o brzeg uderzają. Znaną jest rzeczą, że falo- 

 wanie wody nie odbywa się, jak się patrzącemu zdaje, w ten sposób, że bałwany 

 posuwając się jeden za drugim po powierzchni, unoszą górne warstwy wody ze so- 

 bą; gdyby tak było, każda woda ciągleby się mieszała, bo górne cząstki płynęłyby 

 z wiatrem po powierzchni, a dolne musiałyby dla zrównoważenia odpływać w prze- 

 ciwnym kierunku. W rzeczywistości jednakże cząstki wody posuwają się przy fa- 

 lowaniu tylko w prostopadłym kierunku, t. j. unoszą się do góry, gdy przechodzi 

 bałwan, a spadają, gdy po nim nastąpi zagłębienie. Tylko na miałkim brzegu bał- 

 wany porywają istotnie wodę ze sobą a z wodą piasek ze spodu. Skoro bałwan 

 rozbije się o wywyższenie nadbrzeżne, woda jego odpływa zwolna i niemając już 



') Od wyrazu duna wywodzili niektórzy nazwę Gdańsk, po łacinie Gedanum lub Dantiscum; inni 

 szukali pochodzenia wyrazu Gdańsk w nazwie Gotów, lub Duńczyków: wszystkie te wywodzenia etymolo- 

 giczne opierają się jodynie na podobieństwie zgłosek. 



