- 417 — 



tej samej, co przedtem siły. pozostawia grubsze ziarna piasku na brzegu. Najwię- 

 cej piasku wyrzuca morze podczas burzy, po burzy zaś ustępuje woda znaczuie od 

 brzegów, a piasek ten leży odkryty, wysycha i nieniajac żadnych części lepkich, 

 któreby go spajały, staje się sypkim. To gotowy materyjał do nasypów nadbrzeż- 

 nych. Wiatry panujące na południowem wybrzeżu Bałtyku wieją przeważnie z za- 

 chodu i północy, a przytem skoro z tej wieją strony są najsilniejsze, bo naprzód 

 są zimne i ciężkie, a następnie płaszczyzna morska nie stawia im żadnych przesz- 

 kód i nie osłabia dołem ich pędu tak, jak górzysty i lasami najeżony ląd stały: 

 a stąd wynika, że daleko więcej piasku unoszą wiatry od morza na ląd, niż z ładu 

 na morze. Jeżeli wiatr suchy śnieg miecie, tworzy on tam, gdzie natrafia na p^'zed- 

 miot tamujący jego pęd zaspę, otóż w taki sam sposób tworzą się nasypy, owe 

 zaspy piaszczyste. Wystawmy sobie np ., że w pobliżu brzegu stoi pień ściętego 

 drzewa, skoro wiatr na niego natrafi, wymija go górą i z boków a przez to traci 

 momentalnie na sile i gubi w części przed pniem, szczególnie zaś poza nim pewną 

 ilość unoszonego piasku, który tylko przy silnym pędzie mógł udźwignąć. Z tego 

 piasku powstaje pagórek i coraz więcej tamuje powiew wiatru i odbiera mu mate- 

 ryjału, aż w końcu wzrośnie do kilkuset stóp wysokości. Zwykle jednakże wiatr 

 sam sobie tworzy systematyczniej rozłożone zapory, niż są drzewa, kamienie, lub 

 "une przedmioty przypadkowo nad brzegiem porozrzucane, porywa on bowiem 

 padając w silnym zapędzie z morza na wywyższony brzeg i takie ziarnka piasku, 

 którychby. gdyby wiał po równinie, unieść nie zdołał, ale gubi je też już na kilka- 

 dziesiąt, lub kilkaset kroków od brzegu. Zczasem urośnie z tego piasku wał, któ- 

 *y teraz stawia wiatrowi zaporę i odbiera mu i drobniejsze ziarna w sposób powy- 

 ej opisany. To powstanie nasypów tłumaczy zarazem, czemu one nie powstają 

 ezpośrednio przy brzegu, lecz w pewnem oddaleniu i tworzą powiązany łańcuch 

 zgórzy; przy brzegu bowiem jest wiatr tak jeszcze silnym, że może unieść wszyst- 

 ie ziarna, które porywa z wału utworzonego przez morze, dopiero zwolna osłabia 

 o nierówny i wywyższony teren nadbrzeżny. Że nasypy nie są wałem o równej 

 góry linii, lecz łańcuchem wzgórzy, pochodzi z nierównej siły wiatru, którego 

 cząstki nie idą w równej linii, lecz tu szybciej a tam wolniej i dlatego nie niosą 

 nie gubią równej ilości piasku na całej przestrzeni. Gdy zaś pasmo wzgórzy do 

 ewn ej dojdzie wysokości, wtenczas w zagłębieniach pomiędzy jednym i drugim 

 agórkiem, wiatr się ścieśnia i nietylko nie pozwala na ich wypełnienie, lecz czę- 

 to do reszty je wymiata i przerywa nasyp głęboką doliną. 



Morze Bałtyckie ma tylko z południa brzegi piaszczyte, dlatego też tylko na 

 ołudniu okalają je nasypy,, ciągną się one następnie nad południowym brzegiem 

 orza Północnego, nad kanałem i w południowej Francyi nad zatoką Wizkajską. do 

 ajwyższej zaś wysokości dochodzą w Afryce, gdzie Sahara dotyka Atlantyku 

 •gdzie podają ich wysokość na 600 stóp. Nad Bałtykiem wysokość nasypów zwykle 

 ie przechodzi 150 stóp.Aleina lądzie daleko od morza znajdują się nasypy, gdzie 

 "m sprzyjają warunki. Znane są nasypy na pustyni turkmeńskićj, w naszych zaś 

 okolicach miał piszący okazyją podziwiać łańcuch nasypów w okolicy Pyzdr, przez 

 tory przechodzi szosa wiodąca z Pyzdr do dóbr Trąbczyna. 



Nad morzem, nasypy prawie nigdzie nie tworzą pojedyńczęgo łańcucha, lecz 

 ilka pasm leży do siebie równolegle. Krajobraz taki nie jest wcale, jakby się 



Pani. Fizyj. 53 



