- 418 — 



zdawać mogło, monotonną piaszczystą pustynią. Po większej bowiem części nasypy 

 są porosłe lasem sztucznie założonym, tam zaś gdzie są jeszcze nagie, sprawiają, 

 na widzu jedyne w swoim rodzaju wrażenie. U gości morskich kąpieli w Copotach 

 słusznie zażywają wielkiego rozgłosu nasypy półwyspu Helu, ciągnące się dosyć 

 szeroko w pobliżu miasteczka Helu. Część ich od strony morza jest bez wszelkiej 

 wegietacyi i olśniewa oko białością swych ścian. Jeżeli zaś wiatr posypie nasypy 

 te świeżym piaskiem, niezrównany wywierają urok. Daleko i szeroko widać wzgó- 

 rza najrozmaitszych kształtów, ale wszystkie o tak szlachetnych, niczem niezmą- 

 conych łinijacli i o ścianach czystych jak marmur biały, że zdaje się, iż one co do- 

 piero wyszły z rąk Stwórcy. Tak dziewiczo wyglądała ziemia w dzień jej pow- 

 stania! 



Aie mieszkańcy sąsiadujący z nasypami niezawsze patrzą na nie okiem pe- 

 dziwu, daleko częściej okiem grozy, bo one niosą zagładę ich polom i osadom, 

 gdyż nasypy są wzgórzami posuwającemi się. 



Strona nasypów obrócona do morza jest wy stawiona na uderzanie najsilniej- 

 szych i najczęstszych nad zatoką Gdańską wiatrów, które miałki jej piasek zabie- 

 rają z sobą, aby go rzucić na stronę odwrotną. Tak więc, o ile z jednej strony na- 

 sypowi ubywa, o tyle rozszerza on się i posuwa z drugiej. Posuwanie to odbywa 

 się wolniej lub szybciej, ale jest ciągłe i bezpośrednio żadna siła ludzka powstrzy- 

 mać go nie zdoła. W pochodzie swym pogrzebują nasypy wszystko, co im staje 

 W drodze, żyzne pola i łąki, lasy i osady ludzkie. Nieraz próbowali mieszkańcy za- 

 grożonej wioski wstrzymać nasyp silnemi płotami, ale on przeszedł żelaznym kro- 

 kiem zniszczenia ponad zaporami i wieżami ich kościołów. Guthe opisuje w dziele 

 Die Lande Braunschweig und Hanover 1867 r., str. 11 i n. walkę zaciętą, jaką 

 mieszkańcy wysp i wybrzeża fryzyjskiego wiodą z nasypami. Najzaciętszy bój to- 

 czy się właśnie o kościół, bo ten najdroższy wszystkim przybytek bronią wspól- 

 nemi siłami. Jeżeli piasek drzwi już zewsząd zatarasuje, wchodzą mieszkańcy na 

 nabożeństwo oknami, lecz niedługo nasyp napełni wnętrze świątyni i ostatnie zam- 

 knie wejście, wtedy wszelkie usuwanie zasp piaszczystych jest daremne, jeszcze 

 jedna burza, a już tylko wieża sterczy ale i ta zginie wkrótce pod nasypem. Cza- 

 sem wiek cały leżą nasypy nad osadą, aż zwolna wiatr zacznie ją odkrywać od 

 strony morskiej i odsłoni ruiny wioski i kościoła, a okoliczni mieszkańcy znów 

 grzebią umarłych na tym samym cmentarzu, gdzie przed stu laty legli ich pra- 

 ojcowie. 



W Europie największe spustoszenia robiły nasypy w Landes w południowej 

 Prancyi, dopóki przemysł i wytrwałość ludzka temu nie zapobiegły. Bremontier wy- 

 rachował, że gdyby nasypy w Landes posuwać się mogły bez przeszkody, w nie- 

 spełna 200 lat pokryłyby miasto Bordeax. Zna.my też z tamtych okolic kilka cieka- 

 wych przypadków, jak nietylko nasypy, ale i jeziora, które się- pomiędzy nasypami 

 z czasem utworzą, wędrują równocześnie z niemi. Jeszcze przed 60 laty można było 

 jechać z Bordeaux do Bayonne brukowaną drogą, która się zachowała z czasów 

 rzymskich, dziś znaczną część jój pokrywa jezioro. W roku 1802 zatopiło wędru- 

 jące jezioro pięć zabudowań leżących w bliskości wioski St. Julien. 



Nasypy bałtyckie zasypały na południe od Libawy pięć wiosek, na przesy- 

 pie kurońskim zginęło pod nimi w czasach historycznych sześć wiosek, nad jedną 



