się śmiercią pierwszej; to też wiele upłynęło czasu, nim człowiek wynalazł sposób 

 powstrzymania nasypów roślinami. 



"W Landes pierwsze w tym względzie robiono próby, a jako najodpowied- 

 niejszą uznano trawę Ammophila arenaria mającą 2 — 3 stóp wyso- 

 kości. W środku Sierpnia dojrzewa ona i rozrzuca wielką ilość nasienia, z którego 

 nowe powstają rośliny. Zimą zatrzymuje liście i ocbrania niemi piasek właśnie 

 w czasie największych burz. Jeżeli wysoka warstwa piasku roślinę tę wpół zasy- 

 pie, zwiększa to tylko jej rozrastanie się. rośnie ona tak coraz szerzej i wyżej 

 i skonstatowano, że niektóre egzemplarze mają korzenie, powstałe z zasypanych 

 części łodygi, 20 stóp długie. Obok powyższej rośliny posiewają także z dosyć po- 

 myślnym skutkiem E 1 y m u s a r e n a r i u s. 



Nasypy nadbrzeżne są rezultatem połączonej czynności bałwanów morskich 

 i wiatrów; przesypy zaś budują skombinowane prądy morskie i rzeczne. Bałwany 

 morskie uderzając o brzegi zrywają coraz więcej ziemi do wody i tam ją przepłó- 

 kują unosząc lekkie części gliniaste a zostawiając ziarnisty piasek Z piasku tego 

 morze wiecznie ruchliwe buduje nowe kształty ziemi, jak nasypy, przesypy i re- 

 wy *). Więcej jeszcze piasku, niż morze samo, znoszą do niego rzeki; do zatoki 

 Gdańskiej szczególnie Wisła i Przegiel: one też obie utworzyły za pomocą morza 

 przesyp Świeży 2 ) i przesyp, czyli jak go powszechnie nazywają półwysep Hel 3 ). 



Stojąc nad ujściem rzeki do morza, widzimy, jak woda jej zachowuje daleko 

 w morzu jeszcze swój bieg, który jednakowoż staje się coraz słabszym i szerszym. 

 Podobnie jak wiatr, tak i woda im więcej traci na sile, tym więcej upuszcza ma- 

 teryjału, który ze sobą zabrała. Tam, gdzie następuje zupełny spokój, opada reszta 

 tego materyjału. Przytem morze nietylko własnym spokojem opiera się biegowi 

 wpadającej rzeki, lecz i wiatry wiejące od strony morza nadają bałwanom kierunek 

 temu biegowi przeciwny, przezco tern wcześniej go paraliżują. Nad zatoką Gdań- 

 ską, jak wogóle na całem połudoiowem wybrzeżu Bałtyku, wiosną i latem panują 

 głównie wiatry zachodnie i północne. W tym właśnie czasie rzeki wpadające do 

 zatoki najwyżej wzbierają i najwięcej unoszą części ziemskich. Otóż w tych kie- 

 runkach wiatrów i w kierunku brzegów Wisły i Przegla leży rozwiązanie zagadki, 

 w jaki sposób powstały przesypy zatoki Gdańskiej. 



Ujście Wisły posuwa się od najdawniejszych czasów coraz dalej na wschód. 

 Pomijając zarzuconą dziś już hipotezę, że Wisła płynęła niegdyś od Bydgoszczy 

 korytem dzisiejszój Brdy i Noteci, a następnie Odry i wpadała do Bałtyku przy 



') Wyrazu rewa, od giermańskiego Reff, używają, Kaszubi na oznaczenie nasypów podwodnych, 

 po niem. Sandbank Barre. 



, 2 ) Nazwę Świeża nadali prawdopodobnie znanej zatoce okoliczni mieszkańcy, dlatego, że woda 

 jej smakuje świeżo" tj. nie tak słono, jak morska. 



3 ) Forma Hela, której powszechnie używają, jest tak samo błędna jak Głogowa, Kwidzyna itp. 

 zamiast Głogów i Kwidzyn. Mieszkańcy Kaszub i Helu samego tylko męskiej formy Hel używają, my 

 przyjęliśmy formę Hela od Niemców, którzy zresztą dawniej półwysep tea Heel nazywali. Hel jest wyraz 

 polski i oznacza, zarówno jak hale tatrzańskie, z któremi jest widocznie spokrewniony, miejsce wiatrom 

 przystępne, wydmuch. Na Malborskiem lud ma zwyczaj mówienia: stad na helu t. j. na miejscu przeciw- 

 nem. Gieografowie niemieccy starali się Hel zrobić wyrazem niemieckim i szukali pochodzenia jego 

 w skandy nawskiem hal, obcas, hak, lub duńskiem hale, ogon. 



