dzisiejszym Szczecinie, nie ulega wątpliwością że główne jej ujście znajdowało się 

 niegdyś przy Gdańsku, Nogat zaś później dopiero się odłączył. Nie będę przyta- 

 czał wszystkich na to dowodów ; jakie inni zebrali, wynika to już z tej okoliczno- 

 ści, że Gdańsk od najstarszych czasów największem był miastem nad zatoką Gdań- 

 ską, a więc widocznie w najdogodniejszem dla spławu leżał miejscu. Wiemy też 

 z historyi, że Nogat coraz więcej odbierał Wiśle wody, którą sztucznie zatrzymy- 

 wać było trzeba. Już za czasów krzyżackich uskarżali się często Gdańszczanie, 

 że Nogatem zadużo odpływa wody, a przez to Wisła dolna staje się coraz mniej 

 spławną. Kiedy król Władysław zamierzał w roku 1637 zaprowadzić cła morskie, 

 aby tym sposobem rozszerzyć panowanie Rzeczypospolitej na Bałtyku, zagroził 

 poseł królewski Jerzy Ossoliński Gdańszczanom, że jeżeli się na cła nie zgodzą, 

 Rzeczpospolita skieruje główny bieg Wisły do Elbląga i tam handel przeniesie. 

 Do tego jednakże nie przyszło, przeciwnie i dziś jeszcze upust w Białejgórze regu- 

 luje odpływ Nogatu w ten sam sposób, jak go komisyja z ramienia Rzeczypospoli- 

 tej przy innej okazyi urządziła. Ale Wisła sama przerwała w roku 1840 pasmo na- 

 sypów i znaczną część wody posyła do morza przy Nowemujściu, tak, iż do Gdań- 

 ska już tylko mała cząstka się dostaje. 



W czasie, kiedy prawie wszystka jeszcze woda wiślana wpadała do morza 

 pod Gdańskiem, rozpoczęła Wisła sypać przesyp Heli byłby tenże zwolna zamknął 

 port gdański zostawiając wąski tylko przejazd, jaki obecnie ma Królewiec pod Pi- 

 ławą. Skoro atoli coraz więcej wody zaczęło uchodzić do odnogi Świeżej, zabrakło 

 Wiśle materyjału na dokończenie rozpoczętego dzieła, a przesyp Hel nie ma dziś 

 charakterystycznych cech przesypów, bo nie odgradza odnogi morskiej, lecz pozo- 

 stał wąskim półwyspem. 



Morze jest kapryśne i zrywa często to, co przed chwilą budowało, tak się stało 

 i z półwyspem Helem; zakończenie jego leży, jak dołączona mapa objaśnia, w środku 

 znacznych głębin: tern łatwiej bałwanom podczas burzy podmywać jego brzegi. 

 Piasek z nich wypłókany zanosi morze w części do zatoki Puckiej, która dziś jest 

 przepełniona rewami, w części do portu Gdańskiego. Za czasów Rzeczypospolitej 

 zatoka Pucka była daleko głębszą, a miasto Puck prowadziło znaczny handel mor- 

 ski. Wiadomo też, że przy Pucku był główny port wojenny Rzeczypospolitój, któ- 

 rego strzegły dwa forty: Władysławów i Kazimierzów na półwyspie leżące. Dziś 

 z fortów nie pozostało ani śladu, a rewa podwodna ciągnąca się od wioski Rewy 

 ku Kussfeldowi zamyka zatokę Pucką prawie zupełnie, zostawiając tylko dwa 

 miałkie przepływy, mniejszy przy Rewie zwany Depką (od dolnoniemieckiego 

 deep) i większy przy Kussfeldzie nazwany Kuźnicą '). 



Żeby nie pozwolić na zupełne zniszczenie Helu i zamulenie portu swego, wy- 

 dawał Gdańsk, do którego miasteczko Hel z południową częścią półwyspu należy, 

 rok rocznie znaczne sumy na utrzymanie sztucznych nasypów i zagajeń na półwys- 

 pie. Dziś przejął ciężar ten na siebie rząd państwa pruskiego. 



') Od tej Kuźnicy nazwali Niemcy, jak kombinuje ks. Gołębiewski, proboszcz w Jastarni, ną 

 JJelu wioskę przy niej leżący Kussfeldcm, którą nazwę Polacy sobie przyswoili. 



