Powiedzieliśmy już, że Wiśle nie starczyło niateryjału na dokończenie Helu, 

 zwróciła go ona bowiem wraz z znaczną częścią swój wody do zatoki Świeżej i tu 

 pomogła Przeglowi utworzyć przesyp tej zatoki, Przesyp powstaje z rew podwod- 

 nych, które łączą się w jedne całość. Tak powstał i przesyp Świeży, a miejsca, 

 w których był pierwotnie poprzerywany, dziś jeszcze odszukać można. Często też 

 już po złączeniu dwu rew morze rozrywało je napo wrót. Tak utworzyło morze 

 w historycznych czasach kanały przy wiosce Vogelsang i grodzie krzyżackim 

 Lochstadt, następnie przy Baldze i Starej Piławie, dzisiejszy przepływ przy Piła- 

 wie (Nowój) przerwany został 15 Września 1497 roku, a wszystkie inne zwolna 

 bałwany zamuliły. 



Zwykle tłumaczą gieologowie powstanie przesypu z rew tern, że przyjmują 

 podniesienie się całego nadbrzeża, przez co rewy ponad wodę wystają. Lecz utwo- 

 rzenie się przesypu z rew i bez podniesienia się całego obszaru jest możebne. Po- 

 wierzchnia morza nie znajduje się bowiem ciągle w równej wysokości, podczas burzy 

 wiatry pchają część wody nabrzegiiprzezto podnoszą powierzchnię. Jeżeli rewa jnż 

 dosięga prawie powierzchni, może woda wzburzona więcej' jeszcze nagarnąć na jej 

 wierzch piasku, a skoro morze po burzy opadnie, rewa wyłoni się z niego, a wtedy 

 wiatr zacznie współdziałać z wodą i wyrzucony przez bałwany piasek zanosi na 

 środek rewy i tworzy nasypy, które wędrując coraz dalój wchodzą w morze z dru- 

 giej strony, zasypują je i rozszerzają przesyp. Tam gdzie nasyp wejdzie w morze 

 czyli raezćj w zatokę, powstaje wysunięty przylądek, j>o niemiecku nazwany Ha- 

 ken; widzimy pełno takich przylądków uad brzegami Helu i przesypu Świeżego 

 od strony południowej, gdyż, jak już wyżej wykazaliśmy, nasypy właśnie z półno- 

 cy ku południowi się posuwają. 



Siły, które nadały zatoce Gdańskiej jej formy obecne, są bez przerwy czynne 

 i za dni naszych, a rezultatem ich będzie ciągła przemiana tejże zatoki. Tymcza- 

 sowo pracują one nad zasypaniem zatok Puckiej i Świeżej i zatoki te staną się kie- 

 dyś lądem pełnym bagien i torfowisk, które ręka ludzka zmieni na łąki urodzajne. 

 Skoro to nastąpi, wtedy Wisła i Przegiel skierują cały materyjał piaszczysty do 

 właściwej zatoki Gdańskiej i zaczną tu tworzyć nowe rewy, przesypy i zatoki. 

 Będzie to zadanie trudniejsze od tego, nad którem pracują obecnie, bo zatoka 

 Gdańska, jak widać z mapy, znaczną posiada głębokość, ale Wisła i Przegiel spie- 

 szyć się nie potrzebują, bo któż obliczyć w stanie, ile jeszcze tysięcy łat pozostaje 

 im na budowanie coraz nowszych utworów! 



