- 436 - 



że w okresach lat kilkudziesiąt. przy wyjątkowo silnych mrozach ulega zmarznię- 

 ciu, poczem z dołu odrasta; podobnież cierpią, i morwy, nierzadko znajdujące się 

 w ogrodach. 



Podane tu szczegóły wskazują nam nietylko zasoby przyrody kraju, lecz 

 i pomnożenie ich przez pracę człowieka, wyrażającą się w kulturze przez rol- 

 nictwo. Jakiemże jest tutaj rolnictwo i połączone z niem leśnictwo i ogrodnictwo? 

 Podobnie jak w reszcij kraju, dalekiem od pomyślnego bytu, a nawet przy wielu 

 oznakach wstecznego kierunku — niewątpliwie w stanie dość krytycznym. 



Liczba rodzajów i gatunków roślin spostrzeganych w okolicy Żytomierza: 



Dwuliściennych rodzajów 363, gatunków 850. 

 Jednoliściennych „ 87, „ 280. 



razem jawnokwiatow. ,, 459, ., 1180. 

 skrytokwiatow. naczyń. ,, 13, „ 32. 



463, 1162. 



W okolicy Żytomierza, jako też na Polesiu znajdowały się jeszcze w zeszłym 

 wieku na wodach rzek i strumieni nierzadkie osady bobrów (świadczą o tern in- 

 wentarze dóbr, nazwy miejscowe), utrzymywane i zabezpieczone przez prawidłową 

 w tym celu gospodarkę, pod opieką straży specyjalnój — bobrowniczych; dziś kraj 

 ten nietylko nie posiada ani jednego żyjącego bobra, ale nawet jest wątpliwą rze- 

 czą, czy się znajdzie gdzie jeszcze na obszarze Polesia wołyńskiego łoś, niedźwiedź, 

 ryś; conaj więcej mieszkają tam chyba tylko wilki, lisy, dziki, jelenie, sarny, bor- 

 suki. W okolicy Żytomierza jest dziś rzadkością nawet zając, na którego znajdzie 

 się kilkudziesięciu kłusowników, pretendujących do myśliwstwa. Ab ttno clisce omnes, 

 ponieważ tak samo ma się rzecz z ptastwem i rybami, gdy z nich ledwie najpospo- 

 litsze i stosunkowo małój wartości gatunki potrosze się znajdują. Dosyć powie- 

 dzieć, że tutaj liczba gatunków ssących jest tak nieznaczną, że nawet nie dorów- 

 nywa dwa razy wziętej liczbie gatunków domowych ssących, jak to widzieć można 

 z załączonego niżej spisu. Pytając o przyczyny, widzimy, że tu już nie samo nisz- 

 czenie i marnowanie lasów sprowadza taki brak zwierząt, lecz głównie nieustan- 

 nie praktykowane nadużycia względem zwierzyny. I rzeczywiście, łatwo zauważyć, 

 że obecnie w tutejszym kraju wcale nie istnieje prawidłowe myśliwstwo, co bardzo 

 jest szkodliwe przy braku zwierzyny, której pojedyncze jednostki, gdziekolwiek 

 się jeszcze ukażą, wnet są bezrozumnie tępione. Tu samowolne kłusownictwo na 

 cudzej własności, słabo zabezpieczonej, nie schodzi z porządku dziennego. Przytem 

 obok słabych zasad moralnych jednostek dopuszczających się szkodnictwa, a nie- 

 wchodzących w to wcale, co zabijają i kiedy, jak również, że cudzą własność naru- 

 szają, prawie nieznane są tu w praktyce porządki prawne, aby władza przeszko- 

 dziła np. sprzedaży zająca upolowanego na wiosnę, albo schwytanych w śniegu kuro- 

 patw, truciu ryby, wydzieraniu gniazd, piskląt, itp. Na domiar tylu niekorzystnych 

 objawów, daje się tu czuć zupełny brak członków towarzystwa opieki nad zwierzę- 

 tami, a tym sposobem krzewi się bezkarnie mnóstwo nadużyć w samem mieście 

 codziennie widocznych, oburzająco wstrętnych, a do których — niestety, ogół 

 mieszkańców został wzwy czaj ony do tego stopnia, że już spogląda na nie obojętnie, 

 jakby na rzecz najnormalniejszą w świecie. 



