86 



DZIAŁ I. METEOROLOGIJA, I HIDEOGRAFI.JA. 



więcej jak do — 8°, 7, gdy tymczasem śr. ciepłota tegoż miesiąca w Kuldży, pod 

 43° 56' sz. pn., jest — 9°,8. 



Ponieważ epoki stanu śr. tak na wiosnę jak i w jesieni są stalsze i mniejszym 

 nierównie wahaniom podlegają, niż epoki naj większości i najmniej szóści, ponieważ 

 od wcześniejszego lub późniejszego icli wystąpienia zależy stosunek ciepłoty wio- 

 sny do jesieni, zyskujemy przeto grunt trwalszy do zrobionego przez nas podziału 

 stosunków termicznych badanej przez p. Wilda części świata na dwie grupy: z cie- 

 plejszą od wiosny jesienią i z cieplejszą od jesieni wiosną; pierwsza powstaje pod 

 wpływem klimatu morskiego, druga ma charakter czysto lądowy. Wobec takiego 

 podziału oznaczenie pewnych dni dla epok zwrotów w klimacie morskim i lądo- 

 wym traci na doniosłości i upadają liczne z prawidła p. Wilda wyjątki. Zaprawdę 

 przy tak licznych a urozmaiconych silniach, od których ruch ciepłoty zależy, tru- 

 dno oczekiwać, aby pewien dzień w roku miał stanowić o charakterze klimatu: pro- 

 mienie koła rocznego, łączące środek jego z epokami śr. ciepłoty rocznej, na wio- 

 snę i w jesieni, rozmaicie od kierunku średnicy uchylać się albo różne kąty tworzyć 

 mogą, a jednak tego samego skutku, to jest tego samego stosunku średniej ciepłoty 

 wiosennej do takiejże jesiennej, wytwarzać nie przestają. Tak np. w Ochocku. 

 Nikołaj e wsku, Berezowie, Na rymie, Tomsku i Wardo epoki średniej ciepłoty ro- 

 cznej na wiosnę i w jesieni nietylko różnią się z sobą, lecz i występują w jednych 

 miejscach przed, w drugich po 20 Kwietnia i Października, ogólny wszakże cha- 

 rakter klimatu tych miejsc ma tę wspólną cechę, że jesień jest tu cieplejsza od 

 wiosny. 



Kiedy na wiosnę, pod działaniem promieni słonecznych, temperatura w Nu- 

 kusie i Taszkiencie prędko się podnosi i w pierwszych dniach Kwietnia przekra- 

 cza stan średni, w Tomsku, Narymie, Berezowie, stan ten opóźnia się do drugiej 

 połowy tego miesiąca, a to spóźnienie pociąga za sobą chłodniejszą tu stosunkowo 

 wiosnę. Przyczyna jest ta: w Marcu antycyklon wierch oj ański słabnie, izotermy 

 prostują się, w Kwietniu biegun zimna już się przenosi na ocean arktyczuy, wprost 

 na północ kotliny Obi; powietrze więc do tej ostatniej okolicy płynie już od Pn. lub 

 PnW. i powstrzymuje szybki wzrost ciepła wiosennego, właściwy klimatowi lądo- 

 wemu. Kiedy po przejściu słońca za równik ląd stygnie prędko i ciepłota w Ta- 

 szkiencie już 10 Października przechodzi przez stan średni, biegun zimna w tym 

 czasie powraca do Wierchoj ańska, a rozwijający się antycyklon rospoczyna ogrze- 

 wającą swą na zachodzie czynność i przedłuża w kotlinie Obi okres ponad stanem 

 średnim do drugiej połowy Października. Ta okoliczność wytwarza tu cieplejszą 

 stosunko wo j esień. 



Ruch ciepłoty w Tomsku bliską ma analogiją z Wilnem, które p. Wild uwy- 

 datnił pomiędzy miejscami przez siebie badanemi i postawił je słusznie na granicy 

 klimatów lądowego i morskiego. Wszystkie cztery okresy w obu miejscach są pra- 

 wie równe, ciepłota ponad średnią utrzymuje się tu i tam przez dni 184 — 185 i po- 

 dnosi się ponad stan średni odnośnie do równego prawie stopnia; epoki tylko zwro- 

 tów są w Tomsku nieco wcześniejsze. Mamy tedy dragą miejscowość w środku 

 Syberyi. z cechami klimatu przechodowego, które w powyższem znajdują tłuma- 

 czenie swoje. 



