A. PIETKIEWICZ. O TEMPERATURZE POWIETRZA. 



87 



Ochock, Nikołaj ewsk i Wardo, jako miejsca nadmorskie, mają. wiosnę chło- 

 dniejszą, od jesieni, skutkiem znanego na ruch ciepłoty wpływy morza. 



Ścisłość, jaką p. Wild posuwa niekiedy do drobnostek, każe przypuszczać, że 

 autor nie spodziewał się, żeby rachunek tak znaczne, jakeśmy znałeźli, wykazywał 

 różnice od sposobu graficznego. Atoli na usprawiedliwienie użycia tego ostatniego 

 przytoczyć możemy naprzód krótki po większej części szereg lat obserwacji, który 

 przy zastosowaniu choćby niewiedzieć jak ścisłej metody dać nie może wypadków 

 ścisłych; powtóre dane, jakiemi się posługiwał autor przy sprowadzeniu spostrze- 

 żeń do prawdziwych średnich, oczekują w przyszłości tak pomnożenia jak i ściślej- 

 szego określenia. Jedno tedy i drugie nie wynagrodziłoby mozolnej pracy zastoso- 

 wania metody najmniejszych kwadratów, gdy tymczasem prosty sposób graficzny 

 znakomicie ułatwił autorowi zdobycie ogólnych cech ruchu ciepłoty. Nie należy 

 tylko w takim razie przywiązywać wielkiej do tych ostatnich ścisłości i wyrzec się 

 potrzeba możności oznaczenia jej gTanic, które jedynie zapomocą rachunku pra- 

 wdopodobieństwa określić się dają. 



Uzyskawszy stałe wzoru Bessla podług wielkości kąta wyrazu pierwszego 

 w Tab. D, autor powiada, że ta tablica wprost pokazuje, że wszystkie miejsca, dla 

 których ten kąt jest mniejszy od 250° 40', znajdują się albo nad samem nadbrzeżu, 

 albo w pobliżu morza, chociażby Śródziemnego; jedyny wyjątek stanowią: Biały- 

 Klucz, Aleksandropol, Stawropol i Tyfłis, który w dalszym ciągu objaśnia wznie- 

 sieniem miejsca, kąt ten zmniejszaj ącem. Wszystkie zaś stacyje, dla których kąt 

 pierwszego wyrazu przewyższa 250° 40', mają położenie lądowe, a największe z tych 

 kątów odpowiadają wschodniej i szczególniej środkowej Azyi. 



Wobec poprzedzającej na str. 247 uwagi, w której autor słusznie zastrzega 

 że dla małej liczby lat obserwacyje na niektórych stacyjach tudzież dla sposobu 

 niezupełnie ścisłego obliczenia stałych wielkości podług miesięcy cywilnych, po- 

 wstrzyma się od ogólnych prawideł w granicach różnic: 1° dla kąta I wyrazu, 5° 

 dla II i 15° dla III, oznaczenie tak ścisłe, aż do minuty w łuku, granicy pomiędzy 

 położeniem morskiem a lądowem wydaje się conajmniej wątpliwem. Owóż ta 

 granica w wykazie D przechodzi pomiędzy Ochockiem ze stałym kątem 250° 35' 

 a Astrachaniem 251° 33'. Czyżby położenie tego ostatniego, jak również Cherso- 

 nia i Nikołajewa, gdzie te kąty podług naszego obliczenia wynoszą 250° 51' i 251° 10', 

 było bardziej lądowe niż Mitawy, dla której znaleźliśmy 249° 30'? 



Jeśli zaś przyjmiemy postawione przez nas dwie grupy klimatu: z cieplejszą 

 od wiosny jesienią i przeciwnie, to w szeregu miejsc, Tab. D, Ust'sysolsk z ką- 

 tem 254° 34' (u p. Wilda 269° 36') będzie ostatniem z grupy pierwszej, Haimsk zaś 

 z kątem 254° 47' (u p. Wilda 269° 48) rospoczyna szereg miejsc z cieplejszą od je- 

 sieni wiosną. Lecz jak zwykle w przyrodzie jedno zjawisko wplata się w drugie, 

 przez co ścisłe oznaczenie końca jednego i początku drugiego staje się trudnem, 

 tak i tu na granicy tych grup mamy miejsca, w których sumy ciepłot miesięcy wio- 

 sennych i jesiennych prawie równe są sobie; w takim razie decydują ciepłoty Kwie- 

 tnia i Października. Tak naprzykład w Turyńsku suma średnich ciepłot miesięcy 

 wiosennych 5",86 różni się od takiejże sumy jesiennych 5°,99 o 0",13 tylko, na rzecz 



