88 



DZIAŁ I. METEOROLOGIJA I HIDROGRAEIJA. 



klimatu grupy pierwszej; lecz że temperatura Kwietnia 2°,83 przewyższa tempera- 

 turę Października 2°,19 o 0°,64, otrzymujemy przeto kąt pierwszego wyrazu wzo- 

 ru Bcssla dla Turyńska 254° 56', co świadczy, że to miejsce należy do tej samej co 

 Raimsk grupy. Tak samo na granicy północnej tych dwu grup Ustjańsk ma su- 

 mę ciepłot miesięcy wiosennych — 52°,6, jesiennych — 52°,53, różnica 0",07 przechy- 

 la na stronę grupy pierwszej; atoli ciepłota Kwietnia ■ — 18°,90 przewyższa ciepłotę 

 Października — 19°,13 o 0 n ,23, a więc otrzymujemy kąt 254° 54', należący do grupy 

 drugiej. Złatoust, gdzie suma ciepłot miesięcy jesiennych 2",12 przewyższa takąż 

 sumę wiosennych 0°,74 o l n ,44, to chociaż ciepłota Kwietnia 0°,90 jest większą niż 

 Października 0 n ,85 o 0",5, mała ta jednak prze wyżka nie przeszkadza otrzymać kąta 

 grupy 254° 14'. 



Tak tedy między kątem pierwszego wyrazu dla Ust'sysolska 254" 35 a takim- 

 że kątem dla Raimska 254" 47' możemy mniej więcej przyjąć granicę dwu w mo- 

 wie będących grup klimatu. Wszystkie miejsca, w których ciepłota wiosenna ustę- 

 puje przed jesienną, będą miały ten kąt mniejszy, gdzie zaś wiosny cieplejsze od 

 jesieni, tam otrzymamy kąt większy. 



Od Wardo, gdzie kąt pierwszego wyrazu równy 239° 35' do Taszkientu, gdzie 

 ten jest największy 260" 14', różnica między niemi wynosi 20° 39. Stąd jasno się 

 okazuje, że średnia z rozmaitych stacyj wzięta nie może uogólnić wzoru Bessla 

 tak, żeby ten wyrażał ruch ciepłoty dla wszystkich w ogólności miejsc, jak to po- 

 czątkowo mniemał Kdmtz. Przypuszczenie tego mistrza przed pół wiekiem wygło- 

 szone, jakoby kąt średni, z 12 miejsc zachodniej Europy przezeń otrzymany, 

 248°,54', ma odpowiadać dla wszystkich miejsc na ziemi i jest zjawiskiem przyro- 

 dy, wziął p. Wild pod ścisłą krytykę, której tu nie powtarzamy; dostatecznie bo- 

 wiem rzecz tę wyłuszczyłem przed laty na innem miejscu (Metcorologija str. 307 — 



gdzie czytelnik znajdzie też odpowiednie uwagi i co do innych stałych wiel- 

 kości wzoru Bessla, które p. Wild traktuje. 



Spółczynnik pierwszego wyrazu wzoru Bessla wszędzie równa się prawie po- 

 ło wie pola odmian. Gdzie spółczynniki dalszych wyrazów są, małe w stosunku do 

 piewszego, tam naturalnie wyraz pierwszy sam przez się wyraża ruch ciepłoty dość 

 przybliżenie i dzieli koło roczne na cztery równe części, jak tego przykład przed- 

 stawia Wilno i Tomsk, gdzie epoki zwrotów przypadają na jeden i ten sam prawie 

 dzień Stycznia, Kwietnia, Lipca i Października. Dzień ten określa w takim razie 

 kąt pierwszego wyrazu = 270". O ile przeto stopni kąt tego wyrazu dla pewnego 

 miejsca jest mniejszy lub większy od 270", o tyle dni, powiada p. Wild ta data na- 

 stępuje później lub wcześniej od 1 Stycznia *). Obliczoną tym sposobem datę z pier- 

 wszego wyrazu autor zestawia w Tab. E z datami graficznie otrzymanemi. Temu 

 porównaniu nie nadajemy wielkiej wagi raz dlatego, że 1° w łuku odpowiada 

 więcej niż jednemu dniowi tak, że naprzykład od 0 g. 1 Stycznia do 12 g. 15 Pa- 



*) U p. Wilda omyłka pióra: wcześniej lub później (str. 249), Jeśli kąty pomocnicze Uczyć 

 od 16 Stycznia, jak p. Wild, wi§c później lub wcześniej od tej daty. 



