'92 



DZIAŁ I. METEOROLOG! JA I H1DROGRAFIJA. 



południu wahanie jest mniejsze, w glab lądu wzrasta i dochodzi naj większości 

 w południowej części Syberyi zachód. (Semipalatyńsk) oi*az w środkowej i pn. 

 Rośyi europejskiej. W Tyfiisie, Asznr-Ade i Pekinie pola odmian zaledwo czwartą 

 część największych wynoszą i są tak małe jak w Anglii i Włoszech. 



Jeśli max. zmienności zdarza się raz do roku, to występuje ono, podług auto- 

 ra, albo w Grudniu (Islandyja, morze Śródziemne, Kaspijskie, środkowa llosyja eu- 

 ropejska i środkowa część Syberyi wschodniej), albo w Styczniu (zachód, i środk. 

 Europa, wschodnie wybrzeża morza Bałtyckiego i Białego), albo nakoniec w Lu- 

 tym (pd. Szwecyja z Norwegiją, Danija, Pekin, Sitcha etc). Podwójne max. zau- 

 ważył autor w Polsce i między Uralem i Ałtajem; tu zmienność ma dochodzić naj- 

 większości pierwszy raz w Grudniu, a drugi raz w Lutym, Marcu, fdbo 

 Kwietniu. 



Epoki głównego min. zmienności bardziej się jeszcze różnią stosownie do 

 miejscowości, zabierając czas od Maja do Października. Na wybrzeżach mórz Bał- 

 tyckiego i Ochockiego, w Azyi i środkowych Niemczech Wrzesień jest najstalszy; 

 w Szwajcaryi i Francyi ■ — Październik. W Sierpniu min. zmienności przypada 

 w północno-wschodniej części liosyi europejskiej i na południu Syberyi zacho- 

 dniej. W środku zaś Syberyi, w środkowej B>osyi europejskiej i na Uralu naj- 

 mniejszą zmienność okazuje Lipiec. Nareszcie w Polsce, sąsiadujących z nią oko- 

 licach Niemiec, w Czechach i środkowej Austryi, a następnie w Kazaniu i Ja- 

 kucku minimum zmienności ma występować w Czerwcu; a w Krymie nawet 

 w Maju. 



Po tern wszystkiein autor powiada, żc z powyższego niepodobna wysnuć bez- 

 pośrednio wniosku pod względem epok max. i min* zmienności. 



Zgadzając się z tą sentencyją, nie możemy powstrzymać się od uwagi, że zba- 

 danie tego zjawiska warunkuje się poznaniem zależności i łączności z sobą jedno- 

 cześnie wszystkich elementów meteorologicznych, których wyrazem ostatecznym 

 jest stan pogody w rozmaitych krajach. Odmienne zachowanie się lądu i morza, 

 kierunki wiatrów, strącenia atmosferyczne, stan nieba, ciśnienie powietrzni etc, 

 następnie zależność stanu pogody w jednym kraju od takiegoż w innych i sam na- 

 ziom tych krajÓAV czynią ten kalejdoskop powietrzny w najwyższym stopniu zaAvi- 

 łym, a do zrozumienia jego jedyna droga empiryczna nader powoli prowadzi. Po- 

 szukiwania takie powinny być jednoczesne; wiadomo bowiem, że wielkie zboczenia 

 pogody nie występują odosobnione, lecz pociągają za sobą czyli są skutkiem zbo- 

 czeń odwrotnych w innych krajach. Nadto średnio-arytmetyczne, jakich Dove 

 początkowo dla ogólnego szkicu tego zjawiska użył, są niewystarczające raz dlate- 

 go, że nie dają równie ścisłych wypadków jak kwadratura, po wtóre, że nie wyka- 

 zują zboczeń prawdopodobnych. Stąd zjawisko jakieś wiekowe, wychodzące z kar- 

 bów zwyczajnych, a wpływające przeważnie na wypadek średni, nie może być 

 oszacowane co do swej rzadkości. Niżej objaśnimy to przykładem dla Warszawy, 

 tu zaznaczamy tylko, że odrzucenie przez nas postrzeżeń Bystrzyckiego i zastoso- 

 wanie rachunku prawdopodobieństwa przemawiają za wypadkami zmienności cie- 



