MIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



rozrzucone tu i owdzie kupy tych krzemieni, mimowolnie nasuwa się myśl, czy 

 nie są to ślady fabryk łupania grotów, siekierek i innych narzędzi w okresie 

 kamiennym? Lecz przypuszczenie takie usuwa miejscowa tradycyja, która poda- 

 je, że kupy te są nagromadzeniami otrzasków, pozostałych od łupania krzemie- 

 ni na skałki do dawnej broni palnej. Zdaniem mojem, część jakaś nagroma- 

 dzonych krzemieni mogła powstać i ze składania ich na jedno miejsce przy 

 oczyszczaniu pól. W każdym razie, ta niezliczona ilość krzemieni na polach 

 i drodze do Krzemieńca jeszcze dzisiaj najzupełniej usprawiedliwia sarnę nazwę 

 miasta. 



Krzemieniec, którego ślady dawnej świetności nie zostały jeszcze całkiem 

 zatarte, leży na pokładach kredowych piętra senońskiego (patrz mapę), w wąwo- 

 zie między dwoma łańcuchami wzgórz, osłaniajacemi miasto od wschodu i za- 

 chodu, a idąceini od północy na południe. Podnóża wzgórz tworzą pokłady se- 

 nońskie, a stoki i wierzchołki ich składają się ze skał trzeciorzędowych. Skały 

 te są piaskowcami o spój u wapiennym, które miejscami przechodzą w wapień 

 piaszczysty; w piaskowcach ziarnka kwarcu są całkowicie otoczone grubą sto- 

 sunkowo powłoczką węglanu wapnia. Opisane piaskowce wapienne zawierają 

 w niektórych swoich warstwach mnóstwo szczątków organicznych, a mianowi- 

 cie ęale lub uszkodzone skorupy małżów, a czasem i śliniaczków. Ze szcząt- 

 ków tych zdołałem dostrzedz na Górze Dziewiczej: Ervilia Podolica Eichw., 

 Cardium o b s o 1 e tum Eichw., Mac tr a Podolica Eich. i Bullina sp. Lin., 

 skamieniałości naj charakterystyczniej sze dla górnego ogniwa formacyi mioce- 

 nicznćj, czyli dla tak zwanego piętra sarmackiego. Nadto w jednym z łomów 

 piaskowca na powyższej górze, towarzysz mój znalazł kość, która podług okre- 

 ślenia p. Antoniego Slósarskiego, jest prawem ramieniem niedźwiedzia jaskinio- 

 wego (Ursus spelaeus Roscnm.). Kość tę najprawdopodobniej wypłókały 

 wody z gliny wapienno-piaszczystej, pokrywającej sam szczyt Góry Dziewiczej 

 i przyniosły ją do łomu. Pokłady piaskowca na Górze Dziewiczej są zupełnie 

 poziome, a na szczycie wskutek zwietrzenia tworzą liczne pojedyńcze głazy, 

 mające bardzo malowniczą postać. Podobne stosunki ułożenia i wieku wzglę- 

 dnego skał występują na obu łańcuchach wszystkich wzgórz, między któremi leży 

 Krzemieniec, a więc na Syczówce, na Bonie, gdzie sterczą obecnie ruiny dawnej 

 fortecy polskiej, na Kuliczówce i pod Zołobami. Wzgórza przeto krzemienieckie 

 przedstawiają utwory wód półsłodkich, osady najmłodsze mioceniczne, które spo- 

 czywają na pokładach senońskich formacyi kredowej. 



Budowa gieologiczna najbliższej okolicy Krzemieńca przypomniała mi po 

 raz drugi niektóre okolice gubernii Lubelski ej, a mianowicie te, przez które prze- 

 biega droga ze Zwierzyńca do Frampola; niektóre miejscowości w powiecie Ja- 

 nowskim; wzgórza pod Rejowcem, a wreszcie i „Górę Dziewiczą" w Horodysz- 

 czu pod Chełmem, która się tylko tern różni od , ; Góry Dziewiczej" pod Krzemień- 

 cem, że w jej piaskowcach spój jest nie wapienny, ale krzemionkowy. I jedynein, 

 a najglówniejszem znamieniem, wyróżniaj ącem pokłady mioceniczne lubelskie od 

 krzemienieckich, jest obecność w tych ostatnich węgla brunatnego. 



Węgiel brunatny tworzy oddzielne pokłady, których wychodnie zauważy- 



