6 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



popiołu . . 23,44 



azotu i tlenu (reszta do 100). . 9,18 



Ze składu tego wypada, że teoretyczna zdolność ogrzewająca przeciętnej 

 próbki węgla brunatnego krzemienieckiego wynosi 5230 jednostek ciepła, czyli 

 że jeden gram. takiej próbki, spalając się całkowicie, może ogrzać 52,3 grama 

 wody płynnej od 0° do 100° C. 



Wracając z Żołob do Krzemieńca drogą idącą bardzo wąskim i bardzo spa- 

 dzistym parowem, po lewej jej stronie spostrzegamy grube warstwy piasku, 

 który się niczem nie różni od piasku pokrywającego pokład węglowy na Kuli- 

 czówce. Piasek ten jest wybornym materyjalem do wyrabiania najlepszych ga- 

 tunków szkła. 



Zastanawiając się teraz nad wzajemnem położeniem miejscowości, w któ- 

 rych się pokazują wychodnie pokładu węgla brunatnego, dostrzeżemy, że wycho- 

 dnie, kuliczowska i żołobska, leżą prawie na jednej linii prostej, mającej kieru- 

 nek od północy na południe; wychodnia pod Podwysokiem od linii tej znajduje się 

 na wschód, a od samego Krzemieńca na południe. Nadmieniłem już, że samo mia- 

 sto leży na pokładach kredowych, a teraz winienem jeszcze dodać, że od wschodu 

 otaczające je wzgórza, poczynając od Góry Dziewiczej, składają się z piaskowców, 

 śród których nie dostrzegłem wychodni węgla brunatnego. Opierając się zatem 

 na powyższych spostrzeżeniach, przychodzę do wniosku, że pokład węgla brunat- 

 nego pod Krzemieńcem, rozpościera się prawdopodobnie na długość od Kuliczów- 

 ki do Żołob, to jest w kierunku wzgórz położonych od strony zachodniej miasta, 

 a idących od północy na południe; granicę wschodnią tego pokładu tworzy naj- 

 prawdopodobniej linija krzywa, przebiegająca wzdłuż granicy zachodniej i połu- 

 dniowej Krzemieńca, a stąd idąca zapewne na południowy wschód i następnie na 

 zachód aż do Pod wysokiego. Dalszy jej bieg wyjaśnić mogą tylko późniejsze, 

 bardziej szczegółowe badania gieologiczne, poprowadzone w kierunku Wiśnio wca, 

 a stąd ku Dźwiniaczom, Zaleścom i Komarinowi. Obserwacyje moje pozwalają 

 bowiem mieć nadzieję, iż terytoryjum rozpościerania się węgla nie ogranicza się 

 tylko na gruntach należących do Krzemieńca. Dokładne wyśledzenie grubości 

 i granic rozpościerania się ujawnionych pokładów węglowych, czyli zbadanie 

 całego zapasu węgla brunatnego i obliczenie jego wartości pieniężnej mogą być 

 osiągnięte nie inaczej, jak tylko drogą dokładnych studyjów gieologicznych i zara- 

 zem górniczych. Dziś wszelkie w tym względzie obliczenia dać mogą tylko wy- 

 padki niepewne, więcej lub mniej prawdopodobne. Do takich właśnie należy 

 i wypadek, otrzymany z mojego rachunku. Rachunek ten przedstawia się w spo- 

 sób następujący: 



Przyjąłem, że pokład węgla brunatnego posiada grubość przeciętną tylko 

 na jeden sążeń rosyjski, t. j. na 2,13 m i ciągnie się nieprzerwanie od Kuliczówki 

 t)o Żołob, a wtedy tworzy on pas mający .5 72 wiorsty ros. długości i 2 wiorsty ros. 

 szerokości. Przy takiem przypuszczeniu, zapas węgla brunatnego w okolicy 

 Krzemieńca wynosiłby 2 750000 rosyjskich sążni sześciennych, czyli 220 milijonów 

 korcy, licząc 80 korcy z jednego rosyjskiego sążnia sześciennego. Następnie wy- 



