FORMACYJA JURAJSKA W POLSCE. 



9 



Udało mi się przytcm nietylko obejrzeć wszystkie obnażenia wskazane na mapie 

 Grórnogo Szląska, lecz i wiele innych, na mapie tej nieoznaczonych, nielicząc 

 wychodni pokładów leżących poza obrębem wzmiankowanej mapy. Rezultatem 

 tych poszukiwań był bogaty materyjał paleontologiczny, którego opracowanie do- 

 prowadziło mię do wniosków zasadniczo różnych od wniosków prof. Roemera, 

 zwłaszcza w kwestyi poddziałów i paralelizacyi występujących tutaj górnojuraj- 

 skich pokładów od oksfordzkiego piętra włącznie, z zachodnio-europejskiemi. Sto- 

 sownie do ilości obnażeń starszych pokładów, czyli, co na jedno wychodzi — stoso- 

 wnie do grubości przykrywających je warstw dyluwijalnych, przeotrzeńprzezemnic 

 zbadaną podzielić można na dwie części: północną i południową. Część północna, 

 zwłaszcza zaś kąt jej północno-wschodni posiada bardzo mało obnażeń skalnych, 

 co w części przypisać należy naturze petrograficznej skał ją tworzących (łatwości 

 z jaką wietrzeją), głównie zaś znacznej miąszości utworów potrzecio rzędowych. 

 Powierzchnia tej okolicy wskutek podobnej budowy gieologicznej mało przedsta- 

 wia rozmaitości. 



Znacznie częściej napotykamy obnażenia w południowej części opisywanego 

 przez nas terenu, ponieważ tworzące ją skały górnojurajskie odznaczają się twar- 

 dością, niełatwo wietrzeją i tworzą przytem prostopadłe urwiska, na 10 i więcej 

 nieraz sążni wysokie. Z tem wszystkiem i tutaj również za główną przyczynę 

 obfitości obnażeń uważać należy ogólne zmniejszenie się ku południowi grubości 

 pokładów dyluwijalnych, czego najlepszym dowodem są liczne obnażenia kredo- 

 wej opoki w południowo-zachodnim kącie badanego obszaru i stosunkowo nieli- 

 czne wychodnie twardego wapienia jurajskiego koło os. Działoszyna (położonej zna- 

 cznie dalej ku północy), jakkolwiek, sądząc z kształtu powierzchni w tej okolicy, 

 obecność wapieni jurajskich na znacznej przestrzeni pod osadami dyluwijalnemi 

 bardzo jest prawdopodobną. 



W południowo-zachodniej części obszaru badanego, zauważyć się daje prócz 

 tego pewna prawidłowość w gieograficznem rozmieszczeniu wychodni pokładów 

 rozmaitego wieku: wychodnie pokładów sobie współczesnych tworzą zwykle pa- 

 smo, mniej więcej równoległe do linii łączącej miasta Częstochowę i Wieluń, przy- 

 czem prostopadle do tej linii, w kierunku z poludnio-zachodu ku północo-wscho- 

 dowi, daje się zauważyć kolejno następstwo po sobie coraz to młodszych utworów, 

 dowodzące, iż utwory te są pochylone ku Pn. W., jakkolwiek bardzo słabo, gdyż 

 w pojedyńczych odsłonięciach wydają się one prawie poziomemi. Linije, roz- 

 graniczające pasma różnego wieku, nie są jednak bynajmniej równoległe ani do 

 ogólnego kierunku tych pasem, ani pomiędzy sobą. Ten to szereg wychodni skal- 

 nych, przeważnie jurajskiej formacyi, który ku południowi za granicami badane- 

 go przezemnie terenu, przybiera postać górskiego grzbietu, otrzymał od prof. Roe- 

 mera nazwę jurajskiego grzbietu Krakowsko-Wieluńskiego, prof.R. dodaje jednak, 

 iż pomiędzy Częstochową a Wieluniem, t. j. w obrębie moich poszukiwań, pasmo 

 to traci charakter grzbietu górskiego, stopniowo i nieznacznie zlewając się z oka- 

 lającą je równiną. 



Najstarszemi utworami na badanej przestrzeni, sądząc z ich położenia gieo- 

 graficznego, są utwory piaskowcowe, pomiędzy któremi przeważa piaskowiec że- 



Pam. Fizyj.— Tom V. Dział II. 2 



