NOWE PRZYCZYNKI DO GIEOGNOZY1 POLSKI. 



31 



lub systemy gieologiczne, których różnica polega na właściwym każdemu kierun- 

 ku wszystkich należących do niego pasm wyniosłości. 



Wtedy nie wiedzieliśmy jeszcze, że to, co Buch wykazał w Niemczech, powta- 

 rza się na całej kuli ziemskiej , gdyż dopiero w następn. roku wystąpił Elijasz de Beau- 

 mont z epokową swą teoryją wynoszenia się i stosunkowego wieku łańcuchów gór. 

 Skorzystawszy zręcznie z wykazanego już przez Wernera faktu, że na stoku gór 

 wszystkie grupy warstw albo następują po sobie w zgodnem ulawiceniu, albo też 

 młodsza pokrywa starszą, zbaczając i przekraczając (abweichend und uebergrei- 

 fend), wprowadził wielki postęp do nauki. Wskutek tego udało się właśnie do- 

 piero skonstatować, że nie wszystkie łańcuchy gór są wynikiem j e dnego jedno- 

 czesnego aktu wyniesienia, oraz wykazać, w jakim peryj odzie procesu tworzenia się 

 ziemi, pojedyńcze, albo do jednej grupy należące pasma gór, zostały wyniesione na 

 obecne stanowisko, a stąd, które z nich (zupełnie niezależnie od wieku powstania 

 tworzących je skał), wcześniej lub później powstały i wskutek których właśnie 

 zaszły największe przewroty na powierzchni ziemi. 



Pomimo zarzutów, teoryja w swych zasadach utrzymała się i zmienioną tyl- 

 ko została przez Beaumonta, ze względu na zarzuty dotyczące pewnych lokal- 

 nych zjawisk. Głównemi rezultatami tych zmian są: 



1- o Wniosek, że jednoczesne wyniesienie łańcuchów gór niezawsze 



jest połączone z równoległym kierunkiem ich pojedyńczych 

 ogniw. 



2- o Ze stopień wyniesienia w jednym i tym samym systemie gór nie 



jest jednakowy we wszystkich jego częściach i 



3- o Ze wyniesienie łańcucha górskiego niezawsze jest wynikiem je- 



dnego tylko aktu wyniesienia, ale po większej części szeregu po- 

 nawianych wyniesień, z zachowaniem tej samej linii rozciągania 

 się, a więc, że następowało w rozmaitych peryj odach. 

 Sta.d więc wynikło naprzód, że łańcuchy gór mające jednakowy kierunek 

 rozciągania się, mogą być nierównego wieku, że naodwrót góry z krzyżującem się 

 uławiceniem mogą jednakże należeć do jednego systemu wyniesienia; w długich 

 ciągach łańcuchów gór kierunek może się często i znacznie zmieniać, a pomimo to 

 wszystkie te części należą do jednego systemu — jak to widać w Karpatach — a więc, 

 oględnie tylko w pewnych ograniczonych okręgach z kierunku łańcuchów gór 

 wnosić można bezpośrednio o wieku ich wjaiiesicnia. Wykazuje się sta.d dalej, ile - 

 to ostrożności potrzeba przy określaniu wieku nawet małych łańcuchów gór, gdy 

 jedno albo kilka ogniw A w pewnym okręgu leży na młodszem B, a w innym 

 jeszcze młodsze C przekraczaj ąco tylko pokrywa. 



Opierając się na zmodyfikowanych w ostatniem dziesięcioleciu poglądach, 

 spróbuję wykazać wiek wyniesienia się systemów gór pomiędzy Odrą a morzem 

 Czarnem. 



1. System środkowych gór Sandomierskich. 



§ 53. Kierunek łańcuchów gór i warstw. Wśród tej małej górskiej okolicy 

 kierunek warstw w łańcuchach gór, o ile się tylko uwydatnił, ciągnie się stale 



