32 



DZIAŁ ii. G1E0L0GIJA. 



od ZPnZ ku WPdW h. 8 kompasu górniczego. Niema tu właściwego grzbietu 

 centralnego, lecz w zachodniej części przedstawia się nam 5 głównych pasm, od- 

 dzielonych od siebie płaskiemi dolinami podłużnemi, które nie są, dolinami powsta- 

 łemi z rozmycia. Siła więc wynosząca nie wyniosła tych mas zgodnie (gleichfor- 

 mig), ale pod kątem prostym do kierunku głównego, falowato i mniej więcej prze- 

 miennie. 



Upad icarstw. Najstarszą z wymienionych formacyj jest formacyja sylu- 

 ryjska czyli młodsza formacyja łupków i szarych wak z podrzędnemi wapieniami. 

 Gdy się zbliżymy do jej południowej granicy w paśmie chęcińskiem i przeciągniemy 

 stąd liniją prostą przez Klimontów aż do Wisły, to wszystkie warstwy na południe 

 od tej linii upadają stromo ku PdZ, wszystkie zaś inne warstwy, z północnej strony 

 tej linii, mają mniej stromy upad ku PnW. W kierunku tedy tej linii są wszystkie 

 warstwy syluryjskie rozdzielone (zertheilt), więc trzeba ją uważać za oś wyniesie- 

 nia. Ponieważ zaś linija ta leży daleko bliżej południowej granicy gór niż półno- 

 cnej, więc upad północny znacznie przeważa., a ponieważ postępując ku półno- 

 cy, upad staje się coraz bardziej płaskim i zbliża się nakoniec do linii po- 

 ziomej, więc objaśnia to także, dlaczego jedna z grup stromo wyniesiona na połu- 

 dniowej granicy np. biała jura pod Brzegami i Małogoszczą, na stoku północnym 

 np. pod Iłżą, Drzewicą, Inowłodzem ma upad bardzo płaski. W żadnym zaś razie 

 pasmo chęcińskie (najwyższy punkt 1135 stóp pols. nad p. m.), av którem owa oś 

 leży, nie jest najwyżej wyniesionem, albowiem wpośród pasm dalej na północ wy- 

 suniętych wznosi się pasmo Św. Krzyża (Łysa góra) do wysokości 1 865 stóp, a pa- 

 smo Występa, już w zakresie pstrego piaskowca 1279 stóp nad p. m. Wszystkie 

 te, bardziej ku północy rozciągające się pasma, są tylko grzbietami z jednostronnym 

 północnym upadem warstw. 



Różnica pomiędzy zachodnią a wschodnią połową gór pod iczględem 

 icysokości wzniesienia. 



Każdy spostrzegacz zauważy, że pasma gór, składające się ze skał formacyi 

 syluryjskiej, idąc od zachodu ku wschodowi, daleko prędzej dobiegają końca ani- 

 żeli sięga rozciągłość formacyi. I tak, pasmo gór Chęcińskie kończy się pod Mo- 

 rawicami nad Czarną, a pasma Daleszyńskie, Łysej-góry i Występy ziewają się 

 pod Łagowem i na wschód od Nowej-Slupi i Bodzętyna z płasko wzgórzem, które 

 wiele mil dalej na wschód, nawet aż do stromych brzegów Wisły pod Sandomie- 

 rzem, składa się jeszcze z tej samej skały kAYarcowej, gliny i łupków szaro walco- 

 wych z podrzędnemi wapieniami, to jest skał, tworzących właśnie owe pasma. 



Wynika więc stąd, że zachodnia połowa gór została wyżej wyniesioną, ani- 

 żeli wschodnia, a siła wynosząca zmniejszyła się od zachodu ku wschodowi, jak- 

 kolwiek pokłady łupkowe we wschodniej połowie są jeszcze bardziej stromo 

 wzniesione, aniżeli w zachodniej. Grdy w ostatniej wzniesienie wynosi 300 — 400 

 stóp (w niektórych punktach do 900) nad poziom dna doliny (800 — 900 nad p. m.)» 

 to na wschodniem płasko wzgórzu dosięga zaledwie ostatniej wysokości, albowiem 

 dolomi tyczny wapień przechodowy pod Włostowem, na plaskowzgórzu na połu- 

 dnie od Opatowa, nie sięga całych 800 stóp nad p. m., a głowy warstw łupku 



